De VRT lanceerde maandag een (Europese) aanbesteding voor de “exploitatie, bewaking en het onderhoud van 5 landelijke FM netwerken en aanhorigheden” met ingang van 1 januari 2028. Het huidige operatorcontract voor de 32 FM-zenders van de openbare omroep is sinds 2019 in handen van het Nederlandse Broadcast Partners (intussen overgenomen door het Spaanse Cellnex) en eindigt op 31 december 2027.
Deze aanbesteding gaat enkel over de FM-zenders voor de 5 radionetten van de VRT. Voor het DAB+-netwerk van de VRT volgt nog een aparte aanbesteding. De gunning gebeurt in twee stappen. Kandidaat-operatoren hebben nu vier weken, tot 23 maart, om zich aan te melden voor de selectiefase, waarbij de kandidaten dus, bij wijze van spreken, enkel hun adelbrieven moeten indienen. Pas in de tweede fase krijgen de geselecteerde kandidaten het volledige bestek.
Ook de precieze gunningscriteria worden pas in de tweede fase weergegeven in het bestek. We komen dus (voorlopig en wellicht nooit) te weten welke de puntenverhoudingen zijn tussen prijs en kwaliteit.
Het gaat, volgens de gegevens in het Bulletin der aanbestedingen, om een contract voor zeven jaar met ingang van 1 januari 2028, met een waarde die geraamd wordt op 21 miljoen euro (of 3 miljoen euro per jaar). De VRT behoudt twee keer de mogelijkheid om het contract met één jaar te verlengen (dus maximum 9 jaar).
De omroep wil hiermee naar eigen zeggen “binnen de beoogde afschakeltermijn voor FM en de economische leefbaarheid van een contract” blijven. In de praktijk houdt de VRT dus rekening met een FM-afschakeling tussen eind 2034 en eind 2036.
Een verziekt dossier
Het VRT-zenderpark werd in 2008, op bevel van de toenmalige Vlaamse regering, geprivatiseerd. In dat jaar verkocht de VRT haar volledige zendinfrastructuur – de masten en technische installaties voor radio- en televisie-uitzendingen – aan Norkring België, de Belgische dochter van het Noorse telecombedrijf Telenor. In de overeenkomst was inbegrepen dat Norkring van 2009 tot begin 2019 instond voor het beheer, onderhoud en de exploitatie van het zenderpark.
Norkring verloor het VRT-contract – zowel FM als DAB+ (terwijl DVB-T, digitale televisie via de ether, werd stopgezet) – in maart 2019 aan Broadcast Partners (via On Tower Netherlands). De overgang tussen de operatoren verliep, zacht uitgedrukt, niet van harte, want de 11 voormalige VRT-zendtorens – met Egem, Genk, Schoten en Sint-Pieters-Leeuw als de grootste en meest gekende – bleven wel eigendom van Norkring. Voor het FM-netwerk was BP gedwongen om met Norkring tot een gebruiksovereenkomst te komen, omdat de internationaal gecoördineerde FM-frequenties niet zomaar verplaatst kunnen worden. Dat overleg liep echter op niets uit.
De Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) moest zelfs tussenkomen om Norkring tot wat redelijkheid aan te manen, met name specifiek voor die vier belangrijkste torens. Het gevolg is onder meer dat BP nooit eigen toegang kreeg tot de faciliteiten van Norkring, dat in 2023 werd overgenomen door een Britse investeringsmaatschappij. Onder meer in Sint-Pieters-Leeuw (foto boven) staan de FM-zenders sindsdien niet meer in de toren zelf, maar bevinden ze zich in een externe container op een – no kidding – aangrenzend patattenveld.
Wie is (nog) kandidaat?
Het blijft voer voor speculatie hoe de kille verhoudingen tussen Cellnex (dat Broadcast Partners intussen heeft overgenomen) en Belgian Tower Company (BTCY, zoals Norkring intussen werd herdoopt) invloed zal hebben op het toekomstige VRT-contract voor de FM-uitzendingen.
Een verrassend ‘gerucht’, maar wel uit een doorgaans goed geïnformeerde hoek, wil dat BTCY zich opnieuw zelf kandidaat zou willen stellen als operator voor het FM-netwerk voor de VRT. We weten zelf niet hoe ernstig we dit moeten nemen want op één leidinggevende na is zo ongeveer iedereen met enige expertise in dat domein al een tijdje weg bij dat bedrijf.
Het valt echter niet uit te sluiten dat BTCY, als eigenaar van de 11 opstelpunten van de 32 FM-zenders, voor dit contract een technische alliantie vormt met een andere zenderoperator, al was het enkel maar om Cellnex een hak te zetten. Het bedrijf hoeft daar trouwens niet zo ver voor te zoeken, want zowel het Poolse Emitel als het Tsjechische České Radiokomunikace (CRA), in hun eigen land elk de absolute nummer één als zenderoperator, zijn al enkele jaren van dezelfde Britse eigenaar (Cordiant) als BTCY.
Hoe dan ook, bij de VRT beseffen ze heel goed dat, behalve Cellnex, er zich wellicht weinig of geen andere kandidaten zullen aanmelden. De omroep hengelt al langer actief bij een aantal grotere en minder grote Europese zenderoperatoren om toch maar deel te nemen aan de aanbesteding, maar die tonen geen enkele interesse.
Enerzijds komt dat omdat forse investeringen in nieuwe FM-installaties vrijwel geen toekomst meer hebben. Een contract voor zeven (maximum negen) jaar is niet voldoende rendabel als investering, want de reële levensduur van dat materiaal bedraagt vlot het dubbele. Anderzijds beseffen potentieel nieuwe spelers dat ze wellicht toch nooit onder de prijs van Cellnex zullen kunnen, omdat die laatste relatief weinig moet investeren om het bestaande contract te verlengen.
Ook voor BTCY gelden al die afwegingen, maar mogelijk beschikken Emitel en/of CRA nog over een park met voldoende reservezenders en ander materiaal om dit avontuur toch nog financieel interessant te maken.
In de rand: het wordt voor een nieuwe speler trouwens ook niet zo simpel meer om nog een groot lot nieuwe FM-zenders te kopen, want Rohde & Schwarz, met voorsprong de Europese kwaliteitsstandaard, bouwt al een tijdje geen nieuwe FM-zenders meer (enkel de THR9-reeks wordt nog ondersteund).
Dé pijnlijkste conclusie, maar die is niet echt nieuw, is dat de verplichte verkoop van de VRT-zendinfrastructuur destijds een politieke misslag was: de torens zijn vandaag strategisch goud waard, maar ze werden een speelbal in oncontroleerbare internationale financiële speculaties. Oh ja, de RTBF liet het nooit zover komen en die plukt daar nu wel de vruchten van. (RDS)
