In Italië is de toekomst van Radio Radicale, dat volgende maand vijftig jaar bestaat, onzeker geworden nu het volstrekt unieke radiostation door de regering Meloni op droog zaad wordt gezet.
Radio Radicale is een voor Europa zeer bijzonder concept met een uniek journalistiek model: ononderbroken, onbewerkte en volledige verslagen van parlementaire zittingen, gerechtelijke processen tot zelfs partijconventies, van uiterst rechts tot uiterst links. Radio Radicale is het officiële radiostation van de Italiaanse Radicale Partij, die onpartijdigheid en professionalisme zeer hoog in het vaandel draagt.
Het niet-commerciële station stond in 1975 en 1976 al mee aan de wieg van de succesvolle Italiaanse beweging voor vrije radio, als eerste land in West-Europa. De zender wordt gedeeltelijk gefinancierd door de partij, maar de Italiaanse regering financierde de omroep sinds 1994 mee voor het uitzenden van de parlementaire zittingen, al gebeurde de verlenging van de conventie al vaker met politieke horten en stoten.
Toekomst onzeker
De toelage van de regering zat jaarlijks in de buurt van de 10 miljoen euro. De regering Meloni trekt daar nu een streep door omdat, volgens haar, de RAI GR Parlamento al dezelfde taak vervult. Die overlap met Radio Radicale bestaat inderdaad al sinds 1998, al ligt het verschil hem in vele details. Journalistenorganisaties, academici en oppositiepartijen noemen “het wegnemen van de economische basis van een kritisch en onafhankelijk medium, als een de facto beperking van persvrijheid”.
Wel belooft Meloni, middels een amendement, alsnog 2 miljoen euro voor de digitalisering van het historische audioarchief van de zender. Ze noemt dat archief zelfs het “geheugen van onze democratie”, wat ironisch genoeg een duidelijke erkenning inhoudt van het cultuur-historische belang van Radio Radicale.
Het blijft voorlopig onzeker hoe het verder moet voor de 46 medewerkers van de zender, waaronder de achttienkoppige redactie. Die laatste werd de afgelopen zes jaar trouwens al ingekrompen met tien redacteurs, door mensen die vertrokken niet meer te vervangen. Mogelijk moet Radio Radicale ook zijn FM-netwerk opgeven en enkel digitaal voortdoen.
“Institutionele rol”
Radio Radicale, op 26 februari 1976 in de ether gebracht door de Radicale Partij rond Marco Pannella, was één van de Italiaanse zenders die openlijk de uitdaging aangingen met het exclusieve zendmonopolie van de RAI. Mede-oprichter en jarenlang directeur Massimo Bordin, die overleed in 2019, wilde met de zender laten zien “wat de publieke omroep echt zou moeten doen”. Het leidde tot het historische arrest 202/1976 waarbij het Italiaans Grondwettelijk Hof de lokale private radio’s legaliseerde.
Waar veel Italiaanse vrije radio’s nadien snel weer verdwenen, groeide Radio Radicale uit tot hét platform voor minderheden en burgerrechtenbewegingen. Sociale bewegingen kregen er een “open microfoon”. De zender toonde hoe radio kon functioneren als actiemiddel én als documentatie van de democratische strijd. Thema’s als echtscheiding, abortus – allebei extreem gevoelig in het katholieke Italië – maar ook dienstweigering en de gevangenishervorming vonden via dit station een doorbraak in de politiek.
Radio Radicale ontwikkelde hierdoor geleidelijk een “institutionele rol” in het Italiaanse politieke bestel, wat in 1994 dus leidde tot de “staatsconventie”, die later nog vaak ter discussie stond maar steeds een voldoende ruim politiek draagvlak behield, maar waar premier Giorgia Meloni nu wél een streep doortrekt.
De vorige ernstigste crisis deed zich voor in 2019 onder de regering Conte I, gevormd door de Lega en de Vijfsterrenbeweging, toen staatssecretaris Vito Crimi besliste de financiering niet te verlengen. Na stormachtige debatten moest ook hij inbinden en werd de overeenkomst toch weer hersteld.
De Nationale Persfederatie van Italië hoopt “dat de regering en het parlement niet een van de meest gezaghebbende stemmen in de wereld van politieke informatie het zwijgen zullen opleggen, de enige die tot op de dag van vandaag de zittingen van de Kamers en de belangrijkste politieke gebeurtenissen live uitzendt. Een onvervangbare dienst ten dienste van de burgers, die zo hun eigen mening kunnen vormen, en van de democratie zelf.”
