Wat als een radiofabrikant beslist dat er te weinig te beluisteren is? Dan maak je zélf radio. Het Brusselse Société Belge Radio-électrique deed het al in de jaren 20 van de vorige eeuw en legde, zonder het echt zelf te beseffen, de fundamenten van de Belgische openbare omroep.
SBR: de dag dat een radiofabrikant besloot zelf maar radio te maken
Sommige bedrijven verkopen een product. Andere bedrijven gaan een stap verder en creëren gewoon hun eigen markt. Dat laatste is exact wat Société Belge Radio-électrique — kortweg SBR — in de jaren 20 deed. En eerlijk: daar kan menig moderne marketingafdeling vandaag nog iets van leren.
Neem nu deze prachtige affiche uit 1936. Een statige radio, een vleugje elektriciteitsmast-romantiek en de belofte van “beslissende verbeteringen”. Je zou bijna vergeten dat dit toestel — de Superondolina — eigenlijk deel uitmaakt van een veel groter verhaal. Een verhaal waarin een fabrikant dacht: “Wat als we niet alleen radio’s verkopen… maar ook bepalen wat eruit komt?”
Het begint allemaal bij SAIT, opgericht in 1913. In 1922 ontstaat daaruit SBR in Brussel. Aanvankelijk bouwt men gewoon zenders en ontvangers — netjes volgens het boekje. Maar al snel beseft men: een duur radiotoestel verkoopt beter als er ook iets fatsoenlijks te beluisteren valt. En dus… bouwde men zelf maar een zender.
In Haren verschijnt het zendstation ‘Poste de Haeren’ (foto bovenaan) en in 1923 klinkt de eerste uitzending van Radio Bruxelles. Een jaar later wordt dat Radio Belgique, meteen de eerste nationale omroep van het land. Kleine kanttekening: volledig Franstalig. Vlaanderen moest nog even wachten, iets wat toen al tot gemor leidde aan de andere kant van de taalgrens.
Pas in 1930 komt er met het NIR (INR in Wallonië) een officiële openbare omroep. De eerste uitzending volgt op 1 februari 1931. Maar tegen dan had SBR de weg al geplaveid. Je zou dus kunnen zeggen: zonder radioverkopers, geen radio-omroep.
En dan was er nog Theo Fleischman (foto). Eén van de pioniers van de radio in België. Hij werkte vanaf 1924 voor Radio Belgique. Gedurende de Tweede Wereldoorlog was hij één van de presentatoren van de zender die zich op het bezette België richtte, naast Victor de Laveleye en Jan Moedwil.
Ook iemand die zowat alles uitvond wat vandaag nog steeds op de radio te horen is: reportages, interviews, nieuwsbulletins… én reclame. Jawel, ook dat. Zelfs stagiairs uit heel Europa kwamen kijken hoe hij het deed. Influencer avant la lettre, maar dan met enkel een microfoon.
Ondertussen groeide SBR als kool. In 1927 werkten er al ruim vijfhonderd mensen. Het bedrijf bouwde iconische toestellen zoals de Ondolina-reeks en zelfs radio-ontvangers met ingebouwde platenspeler. De Spotify van zijn tijd, maar dan met naalden en krakende platen. Toch liep het verhaal niet eindeloos door. Rond 1960 stopte SBR met de eigen productie en ging men onder meer voor het Nederlandse Philips produceren. Het merk zelf gleed langzaam richting verzamelobject — en dat is het vandaag nog steeds.
Maar die affiche? Die vertelt eigenlijk alles. Een radiofabrikant die dacht: “Als er niet genoeg te luisteren valt, maken we gewoon zelf radio.” En zo ontstond een stukje Belgische omroepgeschiedenis… uit pure commerciële logica.
SBR en het ontstaan van radio in België
- 1913 – Oprichting van SAIT
- 1922 – Start van Société Belge Radio-électrique (SBR) in Brussel
- 1923 – Eerste uitzending van Radio Bruxelles vanuit Haren
- 1924 – Radio Belgique wordt eerste ‘nationale’ omroep (Franstalig)
- 1927 – SBR telt al meer dan 500 werknemers
- 1930 – Oprichting van het NIR (INR)
- 1 februari 1931 – Eerste officiële uitzending van de openbare omroep
- ca. 1960 – Einde eigen productie bij SBR; samenwerking met Philips
SBR: méér hierover in het prachtige naslagwerk “Belgische Radioconstructeurs in het Interbellum” uit 2016 van Guido Nys. Een turf van 440 blz. met een massa illustraties.