RadioVisie

  • .
    Amptec
    .

SIRDUKE: zo redde de VRT zelfs gebroken lakplaten

Vandaag, 27 oktober, is de UNESCO Werelddag voor het Audiovisueel Erfgoed. Om dat in de kijker te zetten, stelt de VRT een markant digitaliseringsproject voor. Dankzij nieuwe technologie slaagde men er voor het eerst in om de inhoud van zwaar beschadigde lakplaten te redden. Waar een naald geen contact kon maken met de plaat, heeft een grote gekleurde lichtstraal het signaal uit de groef van de plaat toch kunnen uitlezen.

Onlangs werden bij de VRT ruim 47.000 lak- en schellakplaatkanten gedigitaliseerd in samenwerking met meemoo en het Franse bedrijf Gecko. Dat samenwerkingsproject liep eind december 2020 af. Nu zet VRT Archief volop in op de montage en digitale restauratie van deze lakplaatkanten. In dat digitalisatieproject werden een vijftigtal lakplaatkanten verzameld die niet (meer) met een naald uitgelezen konden worden.

“Tijdens het vorige project verzamelden we alle platen die we toen niet konden kopiëren. Met het oog op een latere digitalisatie met nieuwe technieken heb ik die platen toen al apart bewaard”, zegt Klaas Janssens, geluidstechnicus van het VRT Archief.

“De platen waren allemaal te zwaar beschadigd om op de normale manier verwerkt te worden. Zo kon de lak losgekomen, dat was het meest voorkomende probleem, of vervormd zijn. Of de platen waren gebroken. Als er te veel stukken los zijn of ontbreken dan kan de naald de groef niet volgen voor het digitaliseren. De plaat kan dan niet op de normale manier afgespeeld worden op een platenspeler.”

Experimentele technologie

“We wisten dat INA (het Franse nationale audiovisuele archief) werkte aan een technologie om dergelijke lakplaten te verwerken. Dankzij meemoo kregen we het nieuws dat Gecko met de hulp van INA deze dienst daadwerkelijk wilde aanbieden voor een groter project. Zij brachten alle partijen samen en startten het project op. Voor ons was dit een unieke kans om toch nog een stukje erfgoed te redden.”

De software en hardware die het INA hiervoor ontwikkelde heet Saphir, een machine die de groef van een plaat tot in het kleinste detail fotografeert. Nadat de macrofoto’s minutieus aan elkaar worden gezet, neemt speciaal ontwikkelde software de diepte en vorm van de groef onder de loep. Vervolgens wordt deze informatie omgezet in een geluidsgolf die afgespeeld kan worden door een computer. En dat zonder dat er ook maar een naald aan te pas komt. Dit was tot voor kort een experimentele technologie.

Stevie Wonder

Het testproject kreeg SIRDUKE als naam, een knipoog naar het gelijknamige liedje van Stevie Wonder, die daarin zingt: “Just because a record has a groove don’t make it in the groove”. Officieel staat SIRDUKE voor Saphir Innovatively Rescues VRT Disks Using Knowledge and Equipment. Overigens haalde Wonder voor het lied Sir Duke op zijn beurt de mosterd bij jazzkoning Duke Ellington. Een mooi gezelschap!

Klaas Janssens: “We hebben dankzij dit testproject alvast het grootste deel van onze verloren gewaande producties in de lakplatencollectie kunnen redden. We kunnen nu deze audiofiles toevoegen aan onze collectie en digitaal restaureren. Ons erfgoed is gered en daar zijn we blij om. De files worden nu in het archiefbeheersysteem van VRT geïmporteerd en zullen daarna verder verwerkt worden door geluidstechnici en archivarissen.”

Peter Benoit

Als (historisch) toemaatje ontdekte de VRT dankzij dit project ook de oudste opname (1944) van het strijkkwartet van componist Peter Benoit in haar archief. “Tot voor kort dachten we dat de oudste opname van Benoits strijkkwartet dateerde van 1951. Daar is dankzij de digitalisering van de lakplaten verandering in gekomen. Geen toeval want de oudste opnames in het VRT Archief vinden we terug in deze collectie lakplaten. Opnames die dateren van de jaren ‘30 tot ‘60.”

  • Beluister hier een opname door het comité tegen het alcoholisme uit 1949. De plaat wordt tot aan 1’05” door de lichtstraal uitgelezen. Daarna wordt een naald gebruikt.
  • De volledige en gerestaureerde radiotoespraak kan je hier beluisteren. Let op de verwijzing naar de sporthelden van toen!  Dit is een montage van twee plaatkanten, waarvan de tweede plaatkant gedeeltelijk optisch uitgelezen werd tijdens het testproject. 
  • De vondst: Beluister hier de oudst bewaarde opname van het “Scherzando”, tweede deel uit het strijkkwartet van Peter Benoit, een opname van januari 1944 tijdens het laatste jaar van de Duitse bezetting. Het strijkkwartet van de opname werd geleid door niemand minder dan de gerenommeerde violist Carlo Van Neste.

Spotlight

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

Klara roffelt de trom voor Paul van Ostaijen

Volgende maand duikt Klara met de vierdelige serie Boem Paukeslag in leven en werk van Lees verder

Studio Brussel: de finalisten van De Nieuwe Lichting 2022

De kogel is door de kerk, de negen finalisten van De Nieuwe Lichting 2022 van Studio Brussel Lees verder

Hugo Morrens, oud-radiojournalist BRT, overleden

Op  14 januari is Hugo Morrens overleden. Het nieuws bereikte ons nu pas. Van 1964 Lees verder

Blad 1382: Radioplayer, De 7, Koken met Classics

• Radioplayer.be mag langer aan het (Vlaamse) infuus • De Tijd en L’Echo lanceren dagelijkse Lees verder

MNM Breakout: waar zijn Peter, Laura en Esther?

Bij MNM loopt sinds dinsdagochtend het spel ‘MNM Breakout’. Peter Van de Veire, Esther Nwanu Lees verder

Blad 1377: Radio 1, The Weeknd, Sky Radio

• Nederlanders geven Vlaamse Radio 1 een nieuw kleedje • Klassieke pop- en rockalbums die Lees verder

Studio Brussel promoveert Vuurland tot nieuwe muziekstream

Een nieuwe dag, een nieuwe radiostream. Het is een boutade, maar heel ver zitten we Lees verder

Recordaantal streamers voor VRT radio

De  eindejaarsprogrammering  van de VRT-radiomerken stuwde het online luisteren in december 2021 naar ruim driehonderdduizend unieke streamers per dag, met Lees verder

Inschrijven
Abonneren op
guest
2 Reacties
Inline feedback
Bekijk alle reacties
Pieter Van Banden
Pieter Van Banden(@pietervanbanden)
27 oktober 2021 - 22:14 22:14

De (moderne) techniek staat voor niks meer stil. Bijna alles is mogelijk geworden tegenwoordig…al stel ik me de vraag of de toestellen binnen 50 jaar nog in staat zullen zijn om (al) die opgeslagen bestanden nog te kunnen lezen !

jaques
jaques
27 oktober 2021 - 15:14 15:14

heel mooi 🙂

Don`t copy text!
2
0
Deel hier gerust uw gedachtenx
()
x