RadioVisie

  • .
    .

SIRDUKE: zo redde de VRT zelfs gebroken lakplaten

>> Nieuw! RadioVisie kan je nu ook volgen via Instagram en LinkedIn!

Vandaag, 27 oktober, is de UNESCO Werelddag voor het Audiovisueel Erfgoed. Om dat in de kijker te zetten, stelt de VRT een markant digitaliseringsproject voor. Dankzij nieuwe technologie slaagde men er voor het eerst in om de inhoud van zwaar beschadigde lakplaten te redden. Waar een naald geen contact kon maken met de plaat, heeft een grote gekleurde lichtstraal het signaal uit de groef van de plaat toch kunnen uitlezen.

Onlangs werden bij de VRT ruim 47.000 lak- en schellakplaatkanten gedigitaliseerd in samenwerking met meemoo en het Franse bedrijf Gecko. Dat samenwerkingsproject liep eind december 2020 af. Nu zet VRT Archief volop in op de montage en digitale restauratie van deze lakplaatkanten. In dat digitalisatieproject werden een vijftigtal lakplaatkanten verzameld die niet (meer) met een naald uitgelezen konden worden.

“Tijdens het vorige project verzamelden we alle platen die we toen niet konden kopiëren. Met het oog op een latere digitalisatie met nieuwe technieken heb ik die platen toen al apart bewaard”, zegt Klaas Janssens, geluidstechnicus van het VRT Archief.

“De platen waren allemaal te zwaar beschadigd om op de normale manier verwerkt te worden. Zo kon de lak losgekomen, dat was het meest voorkomende probleem, of vervormd zijn. Of de platen waren gebroken. Als er te veel stukken los zijn of ontbreken dan kan de naald de groef niet volgen voor het digitaliseren. De plaat kan dan niet op de normale manier afgespeeld worden op een platenspeler.”

Experimentele technologie

“We wisten dat INA (het Franse nationale audiovisuele archief) werkte aan een technologie om dergelijke lakplaten te verwerken. Dankzij meemoo kregen we het nieuws dat Gecko met de hulp van INA deze dienst daadwerkelijk wilde aanbieden voor een groter project. Zij brachten alle partijen samen en startten het project op. Voor ons was dit een unieke kans om toch nog een stukje erfgoed te redden.”

De software en hardware die het INA hiervoor ontwikkelde heet Saphir, een machine die de groef van een plaat tot in het kleinste detail fotografeert. Nadat de macrofoto’s minutieus aan elkaar worden gezet, neemt speciaal ontwikkelde software de diepte en vorm van de groef onder de loep. Vervolgens wordt deze informatie omgezet in een geluidsgolf die afgespeeld kan worden door een computer. En dat zonder dat er ook maar een naald aan te pas komt. Dit was tot voor kort een experimentele technologie.

Stevie Wonder

Het testproject kreeg SIRDUKE als naam, een knipoog naar het gelijknamige liedje van Stevie Wonder, die daarin zingt: “Just because a record has a groove don’t make it in the groove”. Officieel staat SIRDUKE voor Saphir Innovatively Rescues VRT Disks Using Knowledge and Equipment. Overigens haalde Wonder voor het lied Sir Duke op zijn beurt de mosterd bij jazzkoning Duke Ellington. Een mooi gezelschap!

Klaas Janssens: “We hebben dankzij dit testproject alvast het grootste deel van onze verloren gewaande producties in de lakplatencollectie kunnen redden. We kunnen nu deze audiofiles toevoegen aan onze collectie en digitaal restaureren. Ons erfgoed is gered en daar zijn we blij om. De files worden nu in het archiefbeheersysteem van VRT geïmporteerd en zullen daarna verder verwerkt worden door geluidstechnici en archivarissen.”

Peter Benoit

Als (historisch) toemaatje ontdekte de VRT dankzij dit project ook de oudste opname (1944) van het strijkkwartet van componist Peter Benoit in haar archief. “Tot voor kort dachten we dat de oudste opname van Benoits strijkkwartet dateerde van 1951. Daar is dankzij de digitalisering van de lakplaten verandering in gekomen. Geen toeval want de oudste opnames in het VRT Archief vinden we terug in deze collectie lakplaten. Opnames die dateren van de jaren ‘30 tot ‘60.”

  • Beluister hier een opname door het comité tegen het alcoholisme uit 1949. De plaat wordt tot aan 1’05” door de lichtstraal uitgelezen. Daarna wordt een naald gebruikt.
  • De volledige en gerestaureerde radiotoespraak kan je hier beluisteren. Let op de verwijzing naar de sporthelden van toen!  Dit is een montage van twee plaatkanten, waarvan de tweede plaatkant gedeeltelijk optisch uitgelezen werd tijdens het testproject. 
  • De vondst: Beluister hier de oudst bewaarde opname van het “Scherzando”, tweede deel uit het strijkkwartet van Peter Benoit, een opname van januari 1944 tijdens het laatste jaar van de Duitse bezetting. Het strijkkwartet van de opname werd geleid door niemand minder dan de gerenommeerde violist Carlo Van Neste.

Spotlight

Blikvangers op deze dag

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

In oktober trekt Klara alle registers open

Klara heeft heel wat te bieden in oktober: Klara Live, The Original Soundtrack, Nachtbaders, nieuwe Lees verder

Blad 1589: Radio2, Symphony, Veronica Vintage (video)

• Radio2-ochtend: West-Vlaamse provincieraad vervoegt protest • Symphony: de Netflix voor klassieke concerten • Start Lees verder

Nieuw jong talent op de MNM Throwback-stream

Er mag weer nieuw talent aan de bak bij MNM: Aaron Blommaert, Silke Gordon, Maxine Lees verder

Limburg vangt bot bij de VRT

Alle burgemeesters in de provincie mochten woensdag in Hasselt naar het waarom van de ingreep Lees verder

Blad 1587: Roularta, Radio 1, TOPradio (audio)

• Roularta fuseert Nederlandse magazine-uitgeverijen • Podcast: wat doet dementie met een mens? • De Lees verder

Blad 1586: VRT, Bauer Finland, RadioVisie

• Werken nieuw VRT-gebouw starten in november • Bauer gaat ook in Finland premium • Lees verder

Minister Dalle breekt lans voor regionaal nieuws bij Radio2

De beslissing om het mes te zetten in de regionale programma’s van Radio2 blijft voor Lees verder

Kortrijk en Brugge vragen behoud provinciaal ochtendblok Radio2

In Kortrijk en Brugge nemen lokale politici het voortouw in het protest tegen het afschaffen Lees verder

Inschrijven
Abonneren op
guest

2 Reacties
Inline feedback
Bekijk alle reacties
Pieter Van Banden
Pieter Van Banden
27 oktober 2021 - 22:14 22:14

De (moderne) techniek staat voor niks meer stil. Bijna alles is mogelijk geworden tegenwoordig…al stel ik me de vraag of de toestellen binnen 50 jaar nog in staat zullen zijn om (al) die opgeslagen bestanden nog te kunnen lezen !

jaques
jaques
27 oktober 2021 - 15:14 15:14

heel mooi 🙂

Don`t copy text!
2
0
Deel hier gerust uw gedachtenx