Radiolandschap in Vlaanderen is een maanlandschap En de boer, die ploegde voort

Leestijd: 6 minuten

Huidig Vlaams Minister van Media Sven Gatz is bijna geland. Als we Madam Soleil mogen geloven, maakt hij vrijdag a.s. (1 december) de erkenningen voor de lokale radio’s bekend. Het zal een zware bevalling geweest zijn. Vooral om de kritiek die er was op zijn plannen. “Ik ben ervoor gewaarschuwd door mijn voorgangers”, zei de minister vorige week nog in de Commissie Media. De vraag die daarbij rijst is of die kritiek terecht is? Ook àlle vorige hervormingen kwamen in het middelpunt van vele stormen terecht. Omdat die plannen niet goed waren? De vraag stellen is ze beantwoorden. Zonder de ambitie te hebben om een compleet overzicht te geven van de laatste 37 jaar, toch een geschiedenis van wat die ‘voorgangers’ allemaal uit hun hoge hoed toverden.

Het na- of voordeel van een project als RadioVisie is dat ons archief steeds uitgebreider en kleurrijker is geworden. Er is telkens meer om terug op te zoeken. Hoe zaten eerdere herschikkingen van het radiolandschap ook al weer in elkaar? We ontwaren één constante; de liefde tussen de politiek en de sector is nooit groot geweest. Een eufemisme. De redenen zullen steeds in vage nevelen gehuld blijven. Al blijft het een feit waar je niét naast kan kijken; het ontij is nog steeds niet gekeerd.


Lees verder onder de advertentie


We schreven het al eerder, het is van meet-af-aan fout gegaan. De Vlaamse radiowereld is op wankele fundamenten gebouwd. Enkele muren opnieuw rechtzetten of een verdieping extra ondersteunen levert niks op. Het is en blijft een scheve constructie. Terwijl in Wallonië de vrije radio’s reeds sinds 7 juli 1981 een wettelijk statuut kregen, bleef men in Vlaanderen achterop hinken tot in 1982. Het was toen vooral een politiek spel tussen twee strekkingen VEBE (Vereniging ter Bevrijding van de ether) en VEBORA (Vereniging van de Belgische Onafhankelijke Radio’s).

Eerste dreun voor de lokale sector

Karel Poma, Vlaamse Gemeenschapsminister

VEBE is voorstander van lokale radio’s gericht op ontspanning, lokale informatie, en socioculturele vorming. VEBORA is gewonnen voor echte concurrentie voor de BRT. Op 6 mei 1982 komt er een decreet op basis van een ontwerp van de liberale Gemeenschapsminister Karel Poma (PVV). De vrije radio’s worden voortaan lokale radio’s genoemd. Het vermogen wordt beperkt tot 100 Watt (ERP, vermogen op antenne) met een antenne-hoogte van dertig meter.

Goed voor een zendbereik van ongeveer acht kilometer, in de praktijk blijkt dat eerder vijf kilometer te zijn. Zou je dit in VRT-ontvangstnormen omzetten dan is het vermoedelijk niet meer dan drie kilometer. Deze modaliteiten zijn vastgelegd in het Decreet Willockx (Freddy Willockx, SP-signatuur). De eerste slag aan de sector is toegebracht.

Veel te veel gunstige adviezen

Er worden 803 aanvragen ingediend. In eerste instantie blijven er 677 over. Uiteindelijk krijgen 370 projecten een gunstig advies. Vervolgens wordt deze lijst doorgespeeld naar de RTT die een frequentieplan moet opstellen. Na onderzoek van de PTT en na nieuw advies van de Raad van Niet Openbare Radio’s worden de erkenningen definitief toegewezen. Het probleem is dat er in de grote steden zoals Antwerpen en Gent te veel gunstige adviezen zijn.

Om iedereen tevreden te stellen word de beschikbare koek in stukken gedeeld. Onder andere in Antwerpen worden heel wat halve frequenties verdeeld. De ene radio mag vier dagen uitzenden, de andere de overige drie. Andere regelingen zoals een 1/3 frequentie, enkel een dag of alleen maar een weekend, of slechts één week zijn er ook. Het gevolg is dat vergunde initiatieven nooit een licentie aanvragen. Waar eerder enkel de band tussen 100.0 en 104.0 MHz was voorbehouden, wordt die nu uitgebreid tot 108.0 MHz.



Eindelijk, reclame toegelaten

Herman Decroo, minister van PTT

Op 5 juni 1985 beslist toenmalig Minister van PTT Herman De Croo dat publiciteit is toegelaten. In de twee volgende jaren worden de niet erkende radio’s uit de lucht gehaald. De eigenlijke, maar nog steeds ‘voorlopige’ zendvergunningen, worden uitgereikt in 1987. In 1988 volgen de technische keuringen. Pas daarna wordt een definitieve zendvergunning afgeleverd. Maar dan is het alweer tijd voor een nieuwe erkenningsronde want de voorlopige vergunningen hebben maar een duurtijd van vier jaar.

Eén van de grote kosten wordt het betalen van de driemaandelijkse factuur aan SABAM. De minimumbijdrage bedraagt 50.000 BEF (1250 €) per jaar. Radiostations beginnen daarom bijdrages te vragen aan hun medewerkers, daar waar die eerder (soms) betaald werden voor hun werk. Sommige lokale projecten slagen erin om subsidies los te weken van de gemeente. Enkele bedrijfjes beginnen syndicated programma’s te maken. Commerciële belangengroepen zoals grote krantenbedrijven zien de kans schoon om VZW’s over te nemen of hun frequentie te huren.

De doorbraak van de syndicated radio

Netwerken ontstaan. Eerst is er Radio Contact geleid door Francis Lemaire. Hij begint met een franchise systeem. Lokale radio’s verbinden zich met elkaar en starten met een gelijksoortig programma-aanbod. Eerst worden de syndicated programma’s verdeeld via band of cassette, daarna via satelliet of audiolijn. Naam en jingles worden gedeeld. Ook worden sommige uitzendingen gezamenlijk gemaakt. Maar in de diverse studio’s in het land is er overal nog live radio voor eigen de streek te horen.

Niets op aan te merken zou je zeggen. Tot ze te groot worden. De alweer nieuwe Minister van Media, Eric Rompuy (CVP) vindt dat de overheid veel te laks optreedt tegen de ketens. Omdat hij toch een nieuw mediadecreet schrijft, vooral bedoeld voor een vernieuwde openbare omroep, implementeert hij meteen enkele hoofdstukken voor een herziening van de vrije radio’s. Het resultaat is dat er in 1991 een einde komt aan Radio Contact als franchise organisatie. Een paar maanden later start Radio Donna. Met een format dat wel erg hard lijkt op dat van Contact, met eveneens nieuws op het halve uur. In 1992 vervangt het decreet Van Rompuy het decreet Willockx.

‘Er zijn geen nationale frequenties’

In 1998 verzorgt Eric Van Rompuy de opening van Topradio op… VTM. Geen probleem blijkbaar want de eigenaar is de overkoepelende moedermaatschappij… VMMa. Ook keert Radio Contact terug als franchise organisatie en start diezelfde VVMa met netwerkradio Mango. In hetzelfde jaar roept de overheid dat er geen frequenties zijn in een proces dat gevoerd wordt door kabelradio Flandria. “Nee er zijn geen frequenties en als er al frequenties zijn dan maximaal voor één zender en we kunnen natuurlijk geen monopolie gaan creëren.” Twee jaar later blijken de frequenties toch niet zo schaars. Qmusic en 4FM ontstaan. 

Minister van Media in 2004

Radio Contact dat ook in de running is voor een nationale commerciële licentie grijpt tot ieders verbazing naast de prijzen. Qmusic (uit de VMMa-stal) en het op papier betere 4FM gingen lopen met de prijzen. De jaren nadien start een ware koehandel met deze tweede ‘winnaar’, eigendom van Think Media. Eerst worden de aandelen verkocht aan de Waalse groep Déficom, die ze op zijn beurt wil verkopen aan de Luxemburgse groep RTL.

Nieuwe minister, een nieuw plan

Maar daar steekt de directie van 4FM een stokje voor. Gedelegeerd bestuurder Jan Caerts knoopt discreet onderhandelingen aan met Talpa van de Nederlandse mediatycoon John de Mol, die het station overneemt in 2004. Drie jaar later koopt de VMMa op zijn beurt de zender van de Nederlander. Dit dankzij een wetswijziging die Minister van Media Geert Bougeois (NVA) doorvoert. Grote mediagroepen mogen plots toch meerdere radiostations bezitten, terwijl dat eerder verboden was.

Maar nu terug naar 2002. Er is alweer een nieuwe Minister van Media, de liberaal Marino Keulen. Onder zijn beleid wordt het complete lokale radiolandschap alweer hertekend. Het gevolg is dat onder andere Radio Contact bij de erkenningsronde van 2003 de helft van zijn lokale dekking kwijtraakt. De lokalen moeten aan een inhaalrace beginnen. Maar er is niet enkel de ‘blauwe dolfijn’ die gehandicapt moet opereren. Geen enkel samenwerkingsverband krijgt nog een volledige dekking in Vlaanderen. Idem dito voor Topradio.

En hoe moet het nu verder?

Nu zijn we dertien jaar later. Opnieuw springen enkele zaken in het oog. “De lokale radio mag blijven uitzenden op FM”, heet het bij Minister Gatz. Eigenlijk moet je in het nieuwe decreet lezen; ”De lokale radio mag niet meedoen in de digitalisering” of “mag met ruime achterstand mee gaan doen”. Het vermogen van de DAB+-zenders is heel beperkt, met alle gevolgen van dien voor de ontvangst binnenshuis. Het fenomeen klinkt bekend in de oren.

Is het toeval dat de geschiedenis zich steeds herhaalt? 

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

De laatste twaalf: Wie zijn ze? (1) Dubbele aanwezigheden opnieuw bevestigd Het was al een tijdje uitkijken naar de laatste erkenningen in het nieuwe frequentieplan. De tweede ronde daarvan was begonnen, net op het moment dat het begin van de eerste ronde ...
Het Middagblad van 18 juni (video) Over vinylplaten, Franse digitale zenders en Verkoop van veel vinyl Eind augustus gaat in Bissegem (bij Kortrijk) het radio-evenement Offshore FM door. Vier dagen is er intense aandacht voor het jaar 1968 en de commerciële...
Het Middagblad van 15 juni (video) Tijdens het WK Voetbal verschijnen we om 15:30 uur Van de Mediaan naar het Mediahuis NRJ, de commerciële die in het najaar een doorstart maakt in Vlaanderen, laat een eerste transfer noteren. Elias Smekens (foto) van Qmusic word...
Sven Gatz erkent nieuwe lokale radio’s Een dozijn nieuwe licenties werden uitgereikt Zoals we gisteren in de eerste editie van Het Middagblad al 'weggaven', maakte vandaag het Kabinet Media opnieuw een resem nieuwe FM-licenties bekend. Een dozijn erkenningen zijn e...
Tweede FM-erkenningsronde voor niets? Nog meer juridische procedures tegen Sven Gatz Op 14 maart werden er een aantal dossiers, ingediend tot het bekomen van een FM-erkenning voor ronde 2, per direct uitgesloten door de Administratie Media. Het ging om Tele Randsta...
Het Middagblad van 14 juni (video) We verschijnen eerder tijdens het WK Voetbal 'Landen' de resterende frequenties morgen?  Eén zinnetje kan al genoeg zijn om beroering te veroorzaken. Dit bijvoorbeeld; we vangen signalen op dat (een deel) van de reste...
Deel of print dit artikel
TVV Sound
Spotlight
Amptec
Amptec
Amptec
TVV Sound

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *