fbpx

RadioVisie

  • .
    TVV Sound
    .

Nostalgische column Hans Knot – 81 (audio)

REM weg, reclame bij publieke omroep kwam

Tijdens de zomermaanden gun ik je een blik achter de schermen van het eens zogeheten ‘heilig kastje’. In vele gezinnen stond de televisie inderdaad helemaal centraal. Om te kunnen kijken had je… uiteraard een toestel nodig, maar ook een antenne. Al werd er ook relatief snel gewerkt aan ontvangst via de kabel. Maar de indtroductie ervan verliep moeizaam…

Het plan, dat de omroepen dienden te maken, stond los van de taken van de Pacificatiecommissie. De opdracht aan deze commissie had een veel wijdere strekking. Ze werd onder meer geacht advies uit te brengen over het tweede televisienet. Behalve problemen, die verband hielden met de uitzendingen van reclameboodschappen, moesten ook tal van andere zaken worden bekeken, zoals de vraag of ook andere instanties, dan de bestaande omroepverenigingen, uitzendingen moesten kunnen verzorgen.

Het ‘niveau’ van de televisie

Ook in wetenschappelijke kring bleek men zich ernstige zorgen te maken over de televisie. Ditmaal ging het echter noch over reclame, noch over de kabel. Nee, het intellectuele niveau van de televisie liet te wensen over. Zo luidde tenminste de conclusie van een congres over ‘Televisie’, dat in januari 1964 in Eindhoven werd gehouden. De bijeenkomst was georganiseerd door de Sociëteit Cultureel Centrum en omgeving, dat haar tienjarig bestaan vierde. 

Een forum, onder voorzitterschap van niemand minder dan Mr. J.M.L.Th Cals (foto: Wikipedia), constateerde dat intellectuelen slecht vertegenwoordigd waren bij de televisie, ‘… zowel voor als in de beeldbuis.’ Dat lag volgens de wetenschappers aan het verschil tussen het niveau van de intellectuelen en dat van het televisie-aanbod. Daarom viel er, zoals ze het zelf formuleerden, “nog steeds een aversie bij deze bevolkingsgroep te constateren om zich met de uitschakeling van hun rijke scala van menselijke functies en mogelijkheden in de categorie der ‘simpele kijkers’ te laten inschakelen.” 

Eenvoudig gezegd, het televisie-aanbod had te weinig intellectueel niveau. Het forum had daarvoor ook een oplossing bij de hand. Binnen de NTS en de omroepen zouden meer academici in dienst moeten worden genomen, “teneinde de graad van deskundigheid der geboden voorlichting ter verhogen.” Het forum was wel zo goed om direct te waarschuwen om geen wonderen te verwachten. 

Het aannemen van meer wetenschappelijke medewerkers zou niet betekenen dat de intellectueel zijn bureaustoel zou inruilen voor een ligstoel: “Heel wat academici zullen bereid moeten zijn zich in de ogen van de clan in de televisie te deballoteren, alvorens de grondeloze diepte der aversie is bereikt. Immers er is geen toestel dat zo totaal van elk snob-appeal is gespeend als juist dit monument der gestegen welvaart”. 

“In zijn poging iedereen, ook de ongevormde, ‘in’ te doen zijn, ligt de oorzaak van zijn totale ‘uit’ zijn. Eerst wanneer het gehele scherm door doctorandi in bezit zal zijn genomen, zullen dezen ertoe overgaan zichzelf een toestel aan te schaffen,” aldus het Forum tijdens het congres in Eindhoven. 

De ‘vertrossing’ van het tv-bestel

Ook dat soort geluiden was in 1964 nog te horen, al was het niet langer het middelpunt van het publieke debat over de televisie. Pas bij de entree van de TROS in het televisiebestel – denk aan de zogeheten ‘vertrossing’ – zou dit thema weer naar voren komen. Maar zover was het nog lang niet. Hoe ging het verder? 

Voor de kust van Noordwijk werd begin juni 1964 het kunstmatig platform verankerd waarvandaan in het tweede helft van dat jaar Radio Noordzee en niet veel later, vanaf 12 augustus, TV-Noordzee met uitzenden begon. De programma’s werden niet via de kabel doorgegeven door de PTT en, ondanks hun kabelaansluiting, klommen veel bewoners van het Haagse Bezuidenhout weer het dak op om de speciale REM-antenne te installeren. 

° Openingsprogramma van Radio Noordzee op 29/07/1964 (10:00-11:00 uur)

Ze waren niet de enigen. In diezelfde maand zette de Pacificatiecommissie al haar activiteiten tijdelijk stil, zonder een rapport bij de regering op tafel te leggen. De leden van de commissie lieten minister Bot weten dat zij niet weer aan het werk zouden gaan voordat de bewindsman zijn standpunt over de REM duidelijk had gemaakt. 

Hun redenering was dat, zij onder druk van de komst van de REM, ze niet in vrijheid hun mening konden vormen over de toekomst van de televisie en de eventuele invoering van reclame. Het kabinet moest eerst duidelijk laten zien wat het wilde en hoe het dacht over deze ‘piraterij’ op radio en televisie.

VVD de uitzondering (zonder macht)

Wat niet letterlijk door de commissieleden werd gezegd, maar waar het eigenlijk wel op neer kwam, was dat men niet weer aan het werk wenste te gaan voordat zowel de REM als Radio Veronica, dat al vier jaar actief was vanaf internationale wateren, uit de lucht waren gehaald. De politiek, dat was duidelijk, zag het allemaal niet zitten, met uitzondering dan van de VVD. 

Daar was men positiever ingesteld over uitzendingen vanuit internationale wateren. Mevrouw Haya van Someren-Downer verklaarde bijvoorbeeld dat dit een normale zaak was: “Iets wat in dit land niet wordt toegelaten, terwijl er blijkbaar toch behoefte aan is, dient men te legaliseren, zelfs als het illegaal buiten de grenzen gebeurt.” Maar, de VVD had het niet voor het zeggen. De Nederlandse regering maakte snel een wetje, waarmee de uitzendingen werden verboden. De REM zou op 17 december gedwongen worden om te stoppen.

De regering kon echter niet meer om de zaken heen en diende met een goed alternatief moeten komen. Zo werd op 1 oktober 1964 het tweede tv-net definitief toegewezen aan de zendgemachtigden. Verder werd de zendtijd officieel uitgebreid tot 52 uur per week. Aan het eind van 1964 werd dan toch het rapport gepubliceerd van de Pacificatiecommissie. 

Daarin adviseerde de commissie om etherreclame toe te staan. Dat gebeurde uiteindelijk ook, al zou het kabinet Marijnen in 1965 nog over deze kwestie struikelen. Ook de instelling van CAI’s ging gedreven voort in Nederland. De antennes verdwenen massaal van de daken. Tot het aanleggen van een landelijk kabelnet, wat de regering honderden miljoenen guldens zou hebben gekost, is het overigens nooit gekomen. 

In 1965 verliet de overheid het standpunt dat uitsluitend de PTT hiervoor zorg moest dragen. Middels plaatselijke initiatieven kwamen er in het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw de eerste kabelnetten.  Het eerste werd, naar verluidt, in 1971 in Goirle in gebruik genomen. Tegenwoordig is Nederland het best bekabelde land ter wereld.

  • Bronnen
  • De Volkskrant, jaargang 1964.
  • Het Parool, jaargang 1964.
  • Maandblad De Katholieke Werkgever, 1964, 2.
  • NTS Infobulletin, 1964.
  • Staatsbedrijf der Posterijen (1963), Telegrafie en Telefonie (1963), Vervolgrapport draadomroep: centraal antenne systeem. Den Haag: Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, 1963.
  • Televizier, 7 november 1964.
  • En verder diverse omroep- en overheidsdocumenten uit het Nederlands Audiovisueel Archief, Hilversum, en het Archief van het Freewave Nostalgie Magazine.

TVV Sound
TVV Sound
TVV Sound
Spotlight
TVV Sound
TVV Sound
TVV Sound
Je zou ook interesse kunnen hebben in...
Toekomstige kabeltelevisie met of zonder REM? Vorige week eindigde ik met het gegeven dat de
Veel televisie en veel onzekerheid voor één draadje (2) Vorige week eindigde ik deze column
Veel televisie en maar één draadje Juli is een zomermaand, een maand om vakantie te
Meer dan 55 jaar geleden, in maart 1964, begonnen de uitzendingen van Radio Caroline vanaf
Blije bende in Kralingen, doffe ellende in het UK Mijmeren over het jaar 1971 doen
Cliff Richard in Nederland in 1962 Bladerend door allerlei mappen besef ik dat ik reeds
1959: Ontwikkelingen in tv-land Een blik tv-nostalgie vandaag. Als we heden ten dage het grote
Vandaag de laatste aflevering van mijn terugblik op de Amerikaanse radio van de jaren 70

Reageer op dit artikel

avatar
  Inschrijven  
Abonneren op
Meer in Column
Dick is (nog steeds) radio actief – 45 (audio)

De Zaak Natsie – 12 (video)

Kolder en Klodder – 85 (video)

Nostalgische column Hans Knot – 80 (video)

Dick is (nog steeds) radio actief – 44 (audio)

De zaak Natsie – 11 (video)

Sluiten