Nostalgische column Hans Knot – 41 (video) Bonanza voor de Utrechtse rechter

Leestijd: 4 minuten

Zij die boven de 65 jaar zijn zullen lyrisch reageren als ik de naam van een televisieserie noem die in de jaren zestig zeer populair was. Overigens, moeilijk was dat niet want er waren toen slechts twee televisienetten die een beperkt aantal uren per dag in de lucht waren.

Omroepvereniging KRO zond Bonanza uit, een serie die zich afspeelde in de tweede helft van de negentiende eeuw in Amerika op en rond de Ponderosa Ranch. Het ging vooral om de familie Cartwright, bestaande uit vader en drie zonen. Allen afkomstig van een andere moeder omdat de vrouwen van Pa Cartwright vroeg overleden waren. Pa werd trouwens gespeeld door de Canadese acteur Lorne Green, die ook bekend is van het lied ‘Ringo’.


Lees verder onder de advertentie


Eric, Adam en Little Joe waren de zonen, al werd de eerste eigenlijk Hoss werd genoemd. Het was een mooie westernserie die in menig huiskamer, mits er een televisie aanwezig was, met volle aandacht door het gehele zin werd gevolgd. In totaal zijn er 430 afleveringen opgenomen waarvan een redelijk deel in ons land uitgezonden. Ook de commercie had de populaire serie ontdekt en dat in een tijd dat er totaal nog geen sprake was van reclame op televisie.

Bonanza voor de Utrechtse rechter

Af en toe werd er flink gevochten in de serie en op de schoolpleinen werd er heftig gediscussieerd over ‘hoe het verder zou gaan’. Buren, die geen televisie hadden, gingen al vrij snel bij één van de andere buren kijken naar Bonanza. Dat kun je je in deze tijd niet meer voorstellen. In 1963 haalde Bonanza zelfs de… rechtbank in Utrecht.

De toenmalige president van de plaatselijke rechtbank, mr. J. Plugge, hield zich ooit gedurende anderhalf uur bezig met de Bonanza Ponderosa bouwdoos. Hij deed dat op verzoek van het Utrechtse reclamebureau van de Hout, dat in een kort geding de onmiddellijke stopzetting eiste van een reclameactie van de 1300 aangesloten zelfstandige kruideniers bij het Sperwerverbond.

In die tijd waren er een drietal grootgrutters; Albert Heijn, De Gruyter en Simon de Wit. Daarnaast bestonden er winkeliersverbonden waarbij particuliere ondernemingen de naam van een verbond mochten voeren en gebruik mochten maken van gezamenlijke inkoop; zoals De Spar, Enkabé, Végé en De Sperwer.

Niet met James Bond!

De advocaat argumenteerde dat geen enkele zakenman het in zijn hoofd zou halen de naam James Bond en de gerelateerde symbolen te gebruiken zonder toestemming van de erven van lan Fleming. De auteur die verantwoordelijk was voor de verhaallijnen van de James Bond films. Iedereen wist volgens hem dat 007 door rechten beschermd werd en dat er daarrond een enorme commercie opgebouwd was.



In die tijd werd er veel aan rechten verdiend. De Beatles werden rijker door hun films dan door de verkoop van hun platen. Bambi werd vrijwel nergens meer in de bioscopen vertoond, maar Walt Disney beurde elk jaar nog grote bedragen aan rechten. De enige rechten op Bonanza konden volgens de Nederlandse wetgeving de vertoningsrechten zijn.

Van Bonanza koffie tot Bonanza bouwdoos

De rechter hoorde ondermeer de advocaat van voornoemd reclamebureau, die stelde dat als stok achter de deur er een dwangsom diende te worden betaald van 2500 gulden per dag bij niet nakoming van de stopzetting van de reclame-actie. Het bleek dat het bureau begin juni 1963 voor veel geld de rechten voor Nederland verworven had van Bonanza. Er werd een licentie verleend aan Albert Heijn die direct bij Ponderosa-koffie een Bonanza landkaart en foto’s van de hoofdpersonen uit de tv-serie cadeau gaf.

Het Sperwerverbond volgde met een tegenzet. In de strijd om de gunst van de kinderen bracht men zeer zwaar geschut in stelling: de Bonanza bouwdoos die men betrok van een speelgoedfabriek uit Rijen in Noord-Brabant. In de ogen van de advocaat van het reclamebureau was dit een onrechtmatige daad. Er was immers geen toestemming van de licentiehouder. Door deze actie zouden meer huismoeders geneigd zijn naar de kleine Sperwer te gaan in plaats van naar de winkels van de grootgrutter uit Zaandam, met vestigingen verspreid over het gehele land.

Maar die waren reeds een hele tijd eerder verkocht aan een omroepvereniging. Op basis daarvan stelde de advocaat namens het Sperwerverbond, mr. J.J. Jonker uit Amsterdam, dat de Nederlandse wet geen auteursrechten verbond aan bijvoorbeeld titels van boeken.

Mr. Nye argumenteerde, namens het reclamebureau, dat het in dit geval veel meer betrof dan alleen het gebruik maken van de naam Bonanza. De bouwdoos van de Ponderosa-farm was geheel in stijl. Dat klopte ook wel, want de Brabantse speelgoedfabriek had een paar jaar eerder de matrijzen rechtstreeks van de filmproductiemaatschappij gekregen. Niemand had toen al van Bonanza gehoord in Nederland. Pas toen de serie een begrip was, werden er namen op de bouwdoos gezet. Dat gebeurde zonder de noodzakelijke toestemming vanuit Amerika.

Pa Cartwright spint garen

Op 25 augustus 1963 deed de president van de Utrechtse rechtbank een uitspraak en verklaarde dat de eis van het reclamebureau niet ontvankelijk was en de eis tot onmiddellijke stopzetting van de verspreiding van Bonanza-bouwdozen door Sperwer-winkeliers niet doorging. Mr. Plugge had overwogen dat het niet te danken was aan het initiatief van Albert Heijn dat de naam Bonanza in Nederland bekendheid verwierf. Het gebruik door anderen was daarom niet te beschouwen als een onrechtmatige daad ten opzichte van Albert Heijn.

Breeduit werd in diverse kranten en op de radio bericht over deze opmerkelijke rechtszaak, wat zowel voor de Sperwer als Albert Heijn, in een tijd van reclameloze radio- en televisie-uitzendingen, een mooie vorm van gratis… reclame betekende. Op Radio Veronica schalde de tune van Bonanza nog eens door de ether op ‘192’ en kwam de vader uit de serie, Lorne Green, het volgende jaar met wat vaak wordt omschreven als de eerste rapsong, hoog in de hitlijsten. ‘Ringo’ werd grijsgedraaid op Radio Veronica.

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

Nostalgische column Hans Knot (40) Je bent veel te vroeg heen gegaan beste Rob! Geen ‘gewone vaste kop’ bij deze column? Dit is dan ook een speciale aflevering. Eentje waarin ik stil wil staan bij het feit dat het op 23 september aanstaande alweer vijf jaar ge...
Nostalgische column Hans Knot – 39 (audio) De vele (radio)levens van Willem van Koot... In deze aflevering van de 'Nostalgische Column' neem ik je mee naar de vroege jaren zeventig van de vorige eeuw. In de maand februari 1972 maakte Willem van Kooten bekend dat hij b...
Nostalgische column Hans Knot (38) De schrapwoede van de VARA Goede Vrijdag viel in 1965 op 16 april. Het was voor de RONO, de Regionale Omroep Noord en Oost, die slechts beperkte zendtijd had, bijzonder omdat er een speciaal samengesteld pro...
Nostalgische column Hans Knot (37) Dreigbrief boven water Herinneringen kunnen van grote vreugde zijn of een slechte smaak in de mond achterlaten. Bij mij gaat het vooral over de positieve zaken die zijn blijven hangen, vooral omdat ik al...
Nostalgische column Hans Knot – 36 (audio) De zak van Max Hij was vaak te horen in radioprogramma’s. Hij had vanaf 1971 zijn eigen ‘geinlijn’ waarnaar mensen die eens goed wilden lachen, konden bellen om zijn dagelijkse mop te horen. Toen...
Nostalgische column Hans Knot (35) Paul Acket, niet aanwezig op dé hoorzitting Welke 60-plusser herinnert zich niet de demonstratie van 18 april 1973 in Den Haag, de allergrootste die tot dan had plaatsgevonden? In de jaren tachtig is dit slechts één keer ver...
Deel of print dit artikel
TVV Sound
TVV Sound
Spotlight

Reageer op dit artikel

avatar
  Inschrijven  
Abonneren op
Meer in Column
Dick is (nog steeds) radio actief (3)
Geen plaatje maar weer (32)
Kicken op radio en zo (16)
Kolder en Klodder – 43 (video)
De Playa Papers – 13 (audio)
Het vinylmoment van Manneke Pop – 37 (video)
Sluiten