Nostalgische column Hans Knot Terug naar 1970

Leestijd: 7 minuten

Andermaal vrijdag en dus een nostalgische terugblik, dit keer naar 1970. Naar de radio luisteren was in dat jaar de aanleiding voor een onderzoek in Nederland. Vier radiostations werden betrokken; de toenmalige publiek omroepen Hilversum 1, 2, 3 en de zeezender Radio Veronica.

De luisterdichtheid van voornoemde stations bleek omgekeerd evenredig te zijn met de opleiding en de leeftijd van de luisteraars. Hoger naarmate de opleiding lager was en lager, naarmate de leeftijd hoger was. Zie daar één van de conclusies in een rapport uitgegeven door de afdeling Studie en Onderzoek van de NOS.


Lees verder onder de advertentie


Ook werd er door de onderzoekers geconstateerd dat 75% van het radiopubliek alleen lager onderwijs had genoten en dat verder 8% van de luisteraars van Hilversum 1 en 2 ook nog eens middelbaar onderwijs had genoten. De onderzoekers gaven aan dat het voor de omroepen misschien nuttig kon zijn na te gaan of de programmering wel evenredig was aan het niveau van de gemiddelde luisteraar.

Jeugd kiest voor muziekradio

De voorkeur van het jeugdige publiek ging uit naar Radio Veronica. In de leeftijdsgroep van 15 tot 19 jaar koos 57% voor Radio Veronica en 27% voor Hilversum 3. De 65-jarigen en ouderen besteedden 76% van hun luistertijd aan programma’s die werden uitgezonden door Hilversum 1 en 2. Het jonge publiek was sterk ondervertegenwoordigd op Hilversum 1 en 2 en oververtegenwoordigd op de muziekstations, vooral op Radio Veronica.

Het publiek voor Veronica bestond voor 61% uit luisteraars beneden de 35 jaar. Voor Hilversum 3 was dit 52%. In totaal werd acht uur in de ochtend en twee uur in de middag geluisterd. Meestal werd een luisterdichtheid gemeten tussen de 25 en 30%. Na twee uur daalden deze percentages tussen 16 en 20%. Na 19:00 uur nam de luisterdichtheid, door toedoen van de televisie, verder af naar nog slechts 7%. Een uur later daalde dit verder tot nog slechts 3 a 4 %. Eén procent kwam destijds overeen met 90.000 luisteraars.

Stappen tegen zeezenders

De voor- en tegenstanders van Veronica lieten zich ook in 1970 weer horen. Meest opmerkelijk was de verklaring van de minister dr. M.Klompé, verantwoordelijk voor het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappij, kortweg CRM genoemd. In de Senaat meldde ze op 25 februari dat er overwogen diende te worden zo snel mogelijk maatregelen te nemen tegen de zeezenders Veronica en Radio Nordsee (een station dat op dat moment nog maar net in de ether was gekomen). Wel voegde ze er aan toe dat het nog niet om een beslissing van het kabinet ging.

In het ‘Algemeen Dagblad’ was de daarop volgende dag een bericht terug te vinden waarin ondermeer stond vermeld: ‘De socialistische senator (Eerste Kamerlid) Broeksz – tevens voorzitter van de VARA – herinnerde de bewindsvrouw er fijntjes aan dat deze kwestie enkele jaren geleden heeft geleid tot de val van het confessioneel kabinet Marijnen. De liberale leden van het kabinet, die door hun tegenstand tegen de plannen Radio Veronica uit de ether te doen verdwijnen destijds de bom legden die het kabinet Marijnen deed ontploffen, zonder dat de Kamer daar aan te pas kwam, hebben waarschijnlijk ook hun bedenkingen.’



Nordsee stoort bevriende landen

Het bleek namelijk dat het toenmalige Kamerlid, Y. van der Werff, stelde dat aan de ene kant het juist is dat de regering zich aan internationale afspraken zal dienen te houden maar dat ook goed in ogenschouw diende te worden genomen dat Radio Veronica in een behoefte voorzag van zowel de consument als de adverteerder en dat Hilversum III er tot toen toe niet in was geslaagd.

Later in het jaar 1970, nadat er al veel publiciteit rond de uitzendingen van Radio Nordsee was geweest en de Britse regering stoorzenders had ingezet op hun frequenties, kwamen er andermaal Kamervragen. En toen het nieuwe station de politiek ook nog eens had beïnvloed door de jongeren in Engeland – die voor het eerst als 18-jarigen mochten stemmen – te vragen vooral op de Conservatieve Partij te stemmen, kwamen er andermaal vragen in de Tweede Kamer.

Dit omdat, volgens een rapport aan de regering gezonden, de uitzendingen van Radio Nordsee de noodfrequenties van bevriende naties zouden storen. Dreigingen tot het sluiten van Radio Veronica, dat tien jaar eerder was gestart, werden elk jaar weer uit de kast gehaald. Een bom onder het kabinet zou in 1970 niet meer geplaatst worden. Een jaar later was het wel raak met een letterlijke bomaanslag op één van beide zendschepen.

Een doodgeboren kind

Maar ook Hilversum 3, het publieke jongerenstation, werd als het ware getorpedeerd door de voorzitter van de NCRV. In september 1970 vond, zoals destijds gebruikelijk per omroep, de presentatie plaats van het winterprogramma. Drs. Geerink Bakker meldde tijdens de bijeenkomst dat Hilversum 3 een doodgeboren kindje was die niemand ten grave durfde te dragen.

“Ik ben nooit gelukkig geweest met het verschijnsel Hilversum 3. Het derde net is een bastaard, een onecht kind, dat niet ontstaan is uit een wettelijk huwelijk, maar verwekt werd tijdens een onderonsje tussen de minister en de programmaleiders. Hilversum 3 heeft een twijfelachtige politieke herkomst en is een instrument in de strijd tegen Radio Veronica. Het is niet uit zuivere voorwendsels opgezet. Het programma van de derde radionet staat niet voorgeschreven in de omroepwet, komt niet voor in de statuten van de NOS en ook niet uit de doelstellingen van de omroepverenigingen.”

Waarachtige, krachtige woorden van de NCRV-voorzitter, die nog verder ging: “Het belangrijkste van alles is dat je met kritiek, zoals ik die nu spui, de programmamakers een schot in de rug geeft. De programmamakers zijn ook maar mensen die er niets aan kunnen doen dat het met Hilversum zo scheef zit. Scheef in vier opzichten”.

“Het zit driemaal scheef”

“Hilversum 3 zit scheef in het bestel, scheef ten opzichte van de concurrentie, scheef ten opzichte van de luisteraars en scheef ten opzichte van de programmamakers, welke laatsten tegen de bierkaai vechten. Binnenkort is het met het uitvoeren van de tweede zogenaamde fase in het Hilversum 3-plan, het eindpunt wel bereikt. Kun je mensen voor zoiets inzetten? Het is gewoon een conflict op ethisch vlak. Waarom legaliseert de regering Veronica niet? Een andere oplossing? Waarom wordt er geen Hilversum 4 gecreëerd, waarop de STER met haar hele reclamewinkel kan gaan zitten en een mooi programma maken?”

Omroepgebouw NCRV

De uitspraken haalden ruim de kranten en andermaal werd over het onderwerp gesproken in de Tweede Kamer. Binnen NCRV-kringen volgde het nodige commentaar op de uitspraken. Geerink Bakker wist alle kritiek weg te wuiven met de woorden dat hij slechts een eigen mening had verkondigd en niet namens de NCRV had gesproken.

Vergeten verhaal

Recentelijk kwam dit onderwerp weer boven water toen ik een aantal fotokopieën kreeg toegestuurd van een oud collega, die in de tweede helft van de jaren zestig en begin jaren zeventig van de vorige eeuw ook werkzaam was bij het EGD. In december van het jaar 2007 was ik in een programma van Radio Noord te gast en sprak met Rob van Dam ondermeer over de huidige huisvesting van de studio’s van RTV Noord, die op het voormalige terrein van het EGD in Helpman zijn gehuisvest.

Er werden toen ook een aantal herinneringen over mijn tijd bij het EGD opgehaald en later, na de uitzending werd mij een mailtje doorgestuurd, afkomstig van een vrouw die zich afvroeg of ik destijds op het archief werkzaam was geweest. Het bleek Marian Koper te zijn van de afdeling correspondentie. Sinds eind 2007 wisselen we, met een bepaalde regelmaat, herinneringen uit. Eind oktober 2010 vond ze oude Opwekkers, die ze in een opslag had gevonden. Leuke herinneringen, waar ook een verrassing bij zat; een artikel van mijn pen dat ik me niet meer kon herinneren.

Hoe de discotheek grotere werd

Tegen het einde van de jaren 60 van de vorige eeuw ging ik niet alleen voor het eerst bij een ziekenomroep werken en ook in beperkte vorm schrijven over het onderwerp ‘radio’ maar ik richtte ook de ‘UDK’ op. Deze afkorting stond voor Uitleen Discotheek Knot. Tegen een kleine vergoeding konden collega’s en vrienden een week lang een elpee van me lenen. Van de opbrengsten kocht ik telkens nieuwe elpees, waardoor de collectie voor mezelf en de ziekenomroep behoorlijk uitgebreid werd.

Na een aantal maanden besloot ik, daar er al behoorlijk veel collega’s meegenoten, een gestencild blaadje uit te geven met allerlei nieuwtjes over de te lenen muziek. Maar zoals gesteld, bij de ontvangen fotokopieën zat dus een artikel door mij geschreven voor ‘de Opwekker’, waar ik totaal geen weet meer van had. Ik laat u elders binnenkort meegenieten bij de herpublicatie van ‘Wedergeboorte van de Blues’. Let wel geschreven in de stijl van 1970, vlak voor de dood van zowel Jimi Hendrix als Janis Joplin.

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

De Playa Papers – 16 (véél audio) Eerste maal VVVR 'nieuwe stijl' Of de 'nieuw opgerichte' Sound Pro BV er iets mee te maken had, zullen we nooit weten, feit is dat na vier zondagen zonder VVVR-programma er op 9 januari plots weer een uitzending ...
Het vinylmoment van Manneke Pop – 40 (video) Goodbye Yellow Brick Road In dit Vinylmoment denk ik terug aan de wondere werelden van de techniek, en wel aan boord van het zendschip de MV Mi Amigo. Radio Caroline zond destijds uit van op de MV Mi Ami...
Nostalgische column Hans Knot – 43 (audio) De MV Galaxy in de haven van Hamburg  Op 15 augustus 1967 werd in Engeland de wet van kracht die de geschiedenis is ingegaan als de ‘Marine Offences Act’. Plots was het voor Britten officieel verboden om op wat voor ma...
Dick is (nog steeds) radio actief – 5 (audio) "Als je ons uitzet hoor je ons nog" In januari 1970 begon ik naar Radio Noordzee Internationaal te luisteren op de 188 meter. Ik had er reeds over gelezen in diverse kranten waarbij vermeld werd dat de mast gevaarlij...
De Playa Papers – 15 (audio) VVVR programma's worden niet meer uitgezonden Het verzendklaar maken van de nieuwste gedrukte Baffle nam altijd een compleet weekend in beslag. Van de vrijdag- tot de zondagavond. Met z'n drieën klaarden we de klus. Mijn Neder...
Het vinylmoment van Manneke Pop – 39 (video) Grote artiesten hebben bescheiden produ... Toen ik overdag als dj werkte voor Hilversum 3 kregen we ontstellend veel materiaal van de platenmaatschappijen. Maar het bleef ook een sport om op andere manieren aan muziek te ko...
Deel of print dit artikel
TVV Sound
Spotlight
TVV Sound

Reageer op dit artikel

avatar
  Inschrijven  
Abonneren op
Meer in Column
Dick is (nog steeds) radioactief – 2 (audio)
Plaatje maar weer – 31 (video)
Kicken op radio en zo (15)
Kolder en Klodder – 42 (video)
De Playa Papers – 12 (audio & video)
Rob voer een laatste keer uit met SMC
Sluiten