Nostalgische column Hans Knot (33) Gat in de wetgeving om een zendschip door te laten varen

In het najaar van 1963 verschenen berichten in de dagbladpers over een nieuw kunstmatig eiland dat voor de kust van Noordwijk zou worden ingezet voor zowel radio- als televisieprogramma’s. Een project dat de geschiedenis is ingegaan als het REM-eiland. 

Nadat enkele feiten waren verschenen, was het omroepvereniging KRO die, via het populaire informatieprogramma ‘Brandpunt’, meer wilde brengen dan de kranten. Zo liet men een gefilmde reportage zien van het zendschip Borkum Riff van Radio Veronica, beelden die opvallend genoeg waren geschoten door de VPRO-regisseur Almar Tjepkema. 


Lees verder onder de advertentie


Klaarblijkelijk mocht men destijds voor andere omroepen werken, terwijl zij die ook voor Radio Veronica actief waren, de wacht werd aangezegd. Almar Tjepkema zou trouwens in 1964 een opmerkelijk zijpad betreden door te gaan werken voor het… REM-eiland project. 

Geen commentaar

De KRO vroeg op zaterdag 19 oktober 1963 zowel de ministers Scholten en Van Aartsen om een reactie op het feit dat Radio Veronica nog steeds ongemoeid buiten de territoriale wateren kon blijven uitzenden. De redactie van ‘Brandpunt’ had beide bewindvoerders gevraagd naar de studio te komen, maar ze lieten weten dat ‘gezien het stadium waarin Veronica en het toekomstige REM-project verkeerden’, ze niet inzagen waarom ze commentaar moesten geven.

‘Brandpunt’ stelde het onredelijk te vinden dat een eenvoudige arbeider uit Twente, die een illegaal zendertje gebruikte, door de rechter werd veroordeeld, terwijl Radio Veronica vrij bleef uitzenden. Men had trouwens binnen de redactie niet veel vertrouwen in het aangekondigde REM-eiland project want op 21 oktober 1963 stond in het ‘Vrije Volk’ te lezen: ‘De KRO liet een specialist duidelijk maken dat dit alles wel niet zo snel zal gebeuren, omdat dit veel te hoge kosten met zich mee zou brengen.’ 

Ook had men de VVD-gedelegeerde in de Tweede Kamer, mevrouw van Someren-Downer, nog om commentaar gevraagd. Ze bleek de hele situatie niet toe te juichen maar het toch te tolereren omdat er in Nederland op dat moment nog geen meerderheid was gevonden om commerciële etheruitzendingen toe te staan. 

Uiteindelijk was er toch een positieve conclusie van ‘Brandpunt’: ‘Maar, het kan. Men zou zelfs een keten van speelholen en verboden gelegenheden buiten de territoriale wateren kunnen aanleggen, zonder dat juridisch kan worden ingegrepen’.



Te lang gewacht 

Tal van reacties volgden in de diverse kranten op de eventuele komst van een commercieel televisiestation, even buiten de nationale wateren. De zittende regering werd ook gewezen op het feit dat men niet vroegtijdig had ingegrepen tegen Radio Veronica en dat er precies daardoor andermaal plannen waren om buiten de wetgeving het publiek te bereiken. Ditmaal met televisie-uitzendingen. 

In De Volkskrant van 12 oktober 1963 was in de rubriek ‘Ten Geleide’ heel wat kritiek te lezen, onder het kopje: ‘Te lang gewacht’. Volgens de niet bij name genoemde redacteur was de Nederlandse regering te laat met een regeling van reclametelevisie. Een vergelijking met Veronica leerde ook dat de regering niks wilde weten van reclame maken via de radio.

‘Desondanks werd de behoefte aan reclamemogelijkheden zo groot dat een gat in de wet werd gevonden. Het was zelfs groot genoeg om er met een complete zendinstallatie door te varen. De overheid is zich al jaren aan het bezinnen òf en hoe aan deze illegale uitzendingen een eind kan worden gemaakt. Maar onderwijl heeft Radio Veronica in feite volledig burgerrecht verkregen bij de Nederlandse luisteraars en bij het Nederlandse bedrijfsleven. Moet het nu weer net zo gaan met de toekomstige reclame-televisie?’

Omroepen liggen dwars

Men wist dat de komst van reclametelevisie in eerste instantie volledig was afgehouden door de bestaande omroepverenigingen. Dit had het vinden van een oplossing volledig geblokkeerd. Wel had het voorgaande kabinet de kwestie eindelijk goed aangepakt. Er was besloten tot een tweede Nederlands televisienet, dat mede gefinancierd zou kunnen worden uit de opbrengsten van reclamespots. 

Maar eenmaal ter behandeling in de Tweede Kamer werd het wetsvoorstel, waarin de wijzigingen van het uitzenden van televisie was vastgelegd, in meerderheid van stemmen afgewezen. Dit zonder er iets tegenover te stellen, dat wel voldoende instemming zou kunnen krijgen. 

Bij de vorming van een nieuwe regering konden de diverse partijen in 1963 het enkel eens worden op de instelling van een zogenaamde pacificatie-commissie, waarin lieden met sterk uiteenlopende meningen waren vertegenwoordigd. De bedoeling was dat uit het overleg een voor iedereen bevredigend compromis zou komen.

Het blijft bij plannen

Maar de redactie van de Volkskrant constateerde dat het nog steeds bij plannen was gebleven: ‘Voorlopig is men nog niet eens aan de samenstelling van deze commissie toegekomen. Daarna moet er nog lang en breed gestudeerd worden. En als de leden van deze commissie het niet eens worden dan dient het huidige kabinet zelf weer te proberen knopen door te hakken.’ 

Voor de schrijver van dit commentaar was het dan ook zeer begrijpelijk dat grote Nederlandse zakenlieden, die wel reclame-uitzendingen zagen zitten, de oplossing hadden gevonden door met een plan te komen om vanuit internationale wateren uit te zenden. ‘De mazen in de wet, die wijd genoeg waren om Radio Veronica doorgang te verschaffen, zullen nu ook moeten dienen om er met een op een booreiland gemonteerde televisie-apparatuur door te komen.’

Men verwachtte wel dat de regering spoedig maatregelen zou nemen waardoor een eventuele start van een televisiestation in internationale wateren voorkomen zou kunnen worden. En, aldus de berichtgeving in diverse kranten, zou het best kunnen zijn dat ook Radio Veronica daar dan de dupe van zou worden. 

Veronica ging… door

De kritische rubriek werd vervolgd met: ’Als Radio Veronica toch, hoe dan ook, aan een behoefte voldoet, is het dan billijk dat de overheid nu nog, na jaren, gaat proberen om de klok terug te draaien? En al kan men er begrip voor hebben dat de overheid zou willen voorkomen dat er ook nog illegale reclame-televisie ontstaat – haar taak zou – evenals bij de reclame in de radio – toch moeten zijn, tijdig legale ruimte te scheppen voor een nieuwe behoefte. Wordt een dergelijke behoefte te laat onderkend, dan zoekt zij toch op de een of andere manier een uitweg en dat zien we ook weer bij de reclame-televisie. Er is te lang gewacht en daar ligt de fout!’ 

Daarna kon Veronica nog ruim tien jaar haar gang gaan vanaf internationale wateren, maar eind 1964 werd de REM wel de nek omgedraaid. 

 

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

Nostalgische column Hans Knot – 32 (video) In de zomer van 1965 waren er twee films die bij het bioscooppubliek aansloegen. De veelal geroemde ‘Fanfare’ van Bert Haanstra was de eerste. In Groningen te zien in het Grand The...
Nostalgische column Hans Knot (31) Rolling Radio Communication Facility In deze korte nostalgische terugblik neem ik je mee naar Amerika. Politiek is communicatie, zo wordt wel eens gezegd. Dat is misschien wat overdreven, maar belangrijk is communicat...
Nostalgische column Hans Knot – 30 (video) Ze kon de grote aandacht bijna niet aan..... Zaterdag 21 mei 1970 vond het Eurovisie Songfestival plaats in het RAI Congrescentrum in Amsterdam omdat Lenny Kuhr het jaar daarvoor één van de winnaars was geweest met het nummer...
Nostalgische column Hans Knot – 33 (video) De geschiedenis van de JARO Het archief van het omroepmuseum, al jaren onderdeel van het Nederlands Audiovisueel Archief, herbergt talloze plakboeken. Ze zijn ooit als geschenk, vaak uit de nalatenschap van e...
De Playa Papers 5 – (Extra Baffle) De terugkeer van Pierre Eindelijk helemaal en echt van start 31 augustus 1975. Precies om halfvijf in de namiddag klonk de stem van Jacques Vandenbroek via de 259 meter van Radio Mi Amigo. Maanden eerd...
Het vinylmoment van Manneke Pop – 29 (video) Warren Zevon: Leave My Monkey Alone. Le... Vandaag gaan we terug naar de tijd dat Werchter nog Torhout Werchter was. Er zijn van die artiesten die nooit bij het grote publiek bekend zijn geworden. En waar ligt dit dan aan? ...
Deel of print dit artikel
TVV Sound
TVV Sound
Spotlight
Amptec

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meer in Column
De Coverack Dossiers (13)
Plaatje maar weer – 24 (video)
Kicken op radio en zo (7)
Kolder en Klodder – 34 (video)
De Playa Papers – 4 (audio)
Het vinylmoment van Manneke Pop – 28 (video)
Sluiten