Nostalgische column Hans Knot (13) 15 jaar Eurovisie (deel 2)

Leestijd: 6 minuten

In de jaren vijftig en zestig bracht de televisie de wereld in de huiskamer. Het medium maakte de belevingswereld groter en de buitenwereld kleiner. De televisie werd een venster op de wereld en de wereld werd, zoals vaak wordt gezegd, een ‘global village’. De uitzendingen van de Eurovisie — denk aan het songfestival — speelden daarbij een belangrijke rol. Tegen die achtergrond bekijk ik de eerste vijftien jaar van de Eurovisie, in drie nostalgische columns. Vandaag deel 2.

Meer en meer landen doen mee
 
Gedurende de eerste jaren werden er tal van jaarlijks terugkerende evenementen georganiseerd die via Eurovisie uitgezonden konden worden. Ieder nieuw jaar begon en begint nog steeds met de uitzending van het Nieuwjaarsconcert vanuit Wenen, gevolgd door het skischans-springen in Garmisch Partenkirchen. Uitzonderlijk veel kijkers lok het Eurovisie Songfestival dat in 1956 voor het eerst, vanuit het Zwitserse Lugano, werd georganiseerd. In 1958 mocht Nederland die taak voor de eerste keer op zich nemen omdat Corrie Brokken in 1957 winnares werd met het liedje Net Als Toen’.


 
In september 1957 belegde de programmacommissie van de EBU een vergadering waarbij alle hoofden van de nieuwsafdelingen van de diverse omroepen werden uitgenodigd. De bedoeling was om in de toekomst nieuwsitems uit te wisselen. Als experiment werd er een Eurojournaal gemaakt, waaraan België, Nederland, Engeland, Frankrijk en Italië deelnamen. Het overlijden van Paus Pius XII op 9 oktober 1958 was aanleiding voor andere landen om eveneens mee te doen. Op die manier werden ook de omroepen in Duitsland, Zweden en Denemarken betrokken bij de uitwisseling van nieuws.

Ook het zogeheten ‘International Television News Agency’ werd deelnemer. De eerste pogingen leken een groot succes maar er doken ook problemen op. Niet enkel van financiële en technische aard maar ook het tijdstip waarop de nieuwsuitwisseling moest plaatsvinden. Daarbij kwam nog de vraag hoe het technisch centrum uitgerust diende te worden en hoe de bestaande contracten met grote nieuwsagentschappen afgehandeld, dan wel gewijzigd, moesten gebeuren.

Expo 58, Voetbal, Spelen en een huwelijk

De daarop volgende drie jaar was er onder meer een programma vanaf de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958. Vijftig miljoen kijkers in tien landen keken naar het programma ‘Rendez-vous van de Naties’. Hiervoor werden negentien camera’s en acht reportagewagens ingezet. Vervolgens werd in hetzelfde jaar voor de tweede maal verslag gedaan van de Wereldkampioenschappen Voetbal dat doorging in Zweden en door Brazilië werd gewonnen.
 
In 1959 konden we onder meer rechtstreeks zien hoe President de Gaulle in Frankrijk werd geïnstalleerd. Het eerste lustrum werd gevierd met een programma dat in tien landen tegelijk kon bekeken worden. Het jaar daarop was er volop verslaggeving van de Olympische Spelen vanuit Rome, terwijl 1960 werd afgesloten met een verslag van de huwelijksplechtigheid van Koning Boudewijn en Koningin Fabiola van België.

Dagelijks vergaderen
 
De eerste officieel vastgelegde vorm van internationale nieuwsuitwisseling werd een feit uit augustus 1961 toen Nederland, Italië, Frankrijk en Groot-Brittannië een verbintenis aangingen voor regelmatige uitwisselingen van nieuwsitems. De wereld stond voor grote veranderingen en de gebeurtenissen van die dagen gaven aan berichtgeving een extra dimensie. Yuri Gagarin en John Glenn gingen de ruimte in, er was een grote opstand in Algerije, de moordaanslag op VN-voorzitter Dag Hammersköld en in Israël stond Adolf Eichmann voor de rechter. Hij zou uiteindelijk ter dood worden veroordeeld. Iedere dag werden we via het beeldscherm op de hoogte gebracht van de ontwikkelingen.

In eerste instantie waren er tussen de diverse landen onregelmatige vergaderingen maar begin 1962 werd besloten tot dagelijks overleg, in de Franse en Engelse taal. Dat idee kwam van de in 1999 overleden, toenmalige programmacommissaris van de NTS (voorganger van de NOS) Rengelink. De uitvoering werd verder geregeld door de toenmalige hoofdredacteur van het NTS-Journaal, Carel Enkelaar (foto).

Nadien werd er iedere dag, om 09:30 uur, een verbinding tussen de verschillende landen gelegd. Een opsomming volgde van wat men zoal aan nieuwsitems had. Vervolgens werd vanuit Géneve, waar de EBU gevestigd was, gevraagd wie welk onderwerp wilde voor heruitzending. Vele uren later, om 17:00 uur, werden de gevraagde items, via lijnverbinding, doorgezonden en in de studio’s van de deelnemende landen vastgelegd op magnetische band.  


 
Ook het Oostblok doet mee

Inmiddels was de Eurovisie al lang niet meer de enige overkoepelende organisatie voor televisie in Europa. In februari 1960 was de Intervisie (OIRT) opgericht. Doel van deze organisatie was een soortgelijke samenwerking tussen de diverse landen in Oost-Europa. Ik had het al over Yuri Gagarin, de Sovjetruimtevaarder. Middels samenwerking tussen Intervisie en Eurovisie kon, via een lijnverbinding tussen Rusland en Finland, mee gekeken worden naar de triomfantelijke ontvangst van de ruimtevaarder in Moskou. Vervolgens werden nabij de grens tussen West- en Oost-Europa, koppelpunten aangelegd, waardoor uitwisseling van nieuwsitems mogelijk werd.
 
In 1961 was de verslaggeving over de ontmoeting tussen president Kennedy van de VS en Chroestjow van de Sovjet-Unie een absoluut hoogtepunt. Voor 1962 staan op mijn netvlies nog de beelden vanuit de St. Bernard-tunnel gebrand. De doorgang was een feit, harde werkers uit Zwitserland en Italië konden elkaar de hand schudden.

Het gaat steeds beter
 
Voor 1962 moet zeker de lancering van Telstar 1 op 10 juli worden genoemd. De kleine, bolvormige satelliet die om de aarde draaide, was immers de eerste communicatiesatelliet, waardoor er beelden vanuit Amerika naar Europa konden worden gestraald. Na de lancering werd op 23 juli het eerste intercontinentale Eurovisie-programma uitgezonden, gericht op de kijkers in Noord-Amerika. Met de inzet van liefst vijftig camera’s en 20.000 kilometer aan straalverbindingen werden zowel de Europese als Amerikaanse kijkers bereikt, in totaal zo’n 150 miljoen. Verslag werd gedaan van de Lappen in Noord-Finland, de Sicilianen in Zuid-Europa, het Louvre in Parijs, de Sixtijnse kapel in Rome, de Britse kroonjuwelen en de activiteiten in een kernenergiecentrale in Zwitserland.

Nog meer satellieten
 
Na de Telstar 1 werden snel meerdere communicatiesatellieten in een baan om de aarde gebracht, zoals de Relay 1 (13 december 1962), de Telstar 2 (7 mei 1963). Met behulp van deze en soortgelijke satellieten begon een lange serie van Mondovisie-programma’s. In het eerste jaar vonden er liefst 63 uitzendingen plaats met een totale duur van 23 uur. De finale van het Mercury-project, de 34 uur durende ruimte-missie van majoor Gordon Cooper (16 mei 1963), de begrafenis van Paus Johannes XXIII (gestorven op 3 juni 1963) en het bezoek dat president Kennedy eind juni bracht aan West-Berlijn, Bonn en het Ierse Dungastown, konden wereldwijd gevolgd worden dankzij de Telstar 2.


 
De satellieten kwamen onmiddellijk van pas nadat de Amerikaanse president Kennedy op 22 november 1963 was neergeschoten in Dallas. Via liefst tien verschillende satellieten werden de beelden van de begrafenis naar Europa gestuurd, terwijl er een satelliet werd ingezet voor het zenden van Europese reacties richting de VS. De satellieten waren evenwel niet constant in gebruik. Men kon er slechts een signaal mee sturen wanneer de positie gunstig was ten opzichte van het ontvangende land.
 
In die tijd hadden de satellieten namelijk nog geen vaste — geo-stationaire — plek maar draaiden om de aardbol. Ongeveer een half uur, gedurende de omwenteling om de aarde — die iets meer dan drie uur in beslag nam — was het mogelijk signalen te ontvangen. De plechtigheid rond de begrafenis van Kennedy kon op die manier gedeeltelijk rechtstreeks — met name via de Relay 1 — in Europa worden bekeken, waarbij de Eurovisie het signaal nog eens doorstuurde via Intervisie naar Oost-Europa. Zo werd het mogelijk dat 200 miljoen kijkers in 23 Eurovisie- en 7 Intervisie landen de uitvaartplechtigheid konden zien. De eerste geo-stationaire satelliet was de Syncom — de eerste geslaagde lancering betrof de Syncom 2 op 26 juli 1963. Toen werd voor de kijkers het onderschrift ‘Live via satellite’ een bekend verschijnsel.
 
Volgende week deel 3 van deze historische terugblik.

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

Nostalgische column Hans Knot (12) De eerste vijftien jaren Eurovisie (deel 1) In de jaren vijftig en zestig bracht de televisie de wereld in de huiskamer. Het medium maakte de belevingswereld groter en de buitenwereld kleiner. De televisie werd een venster o...
JLB gaat (soms) naar zee (19) The French Connection De paasvakantie van 2018 zit erop. Althans toch die van mij. Het is Frankrijk geworden. Ik hoef er niks meer te ontdekken, wat het allemaal een stuk makkelijker maakt. Uiteindelijk...
Het vinylmoment van Manneke Pop – 13 (video) Verwarring over een dochter, die eigenl... Peter Van Dam postuum als columnist. Omdat het over radio en muziek gaat, om de stem, om de hoorbare beleving, kan u niet enkel zijn ziele-roerselen lezen, maar ook beluisteren. A ...
Nostalgische column Hans Knot (16) Bevoorradingsschip Mebo II 'gestolen' Weggesleepte tender ‘Linda’ In de historische column van deze week ga ik in gedachten weer eens op bezoek in de pittoreske Scheveningse havens, waar ik zo vaak ben geweest in de...
Het vinylmoment van Manneke Pop – 10 (video) ‘Once a lifetime twice a day, if you do... Peter Van Dam als columnist. Omdat het over radio en muziek gaat, om de stem, om de hoorbare beleving, kan u niet enkel zijn zieleroerselen lezen, maar ook beluisteren. A rato van ...
Het vinylmoment van Manneke Pop – 9 (video) 'I truly believe the Beatles are bigger than J... Peter Van Dam als columnist. Omdat het over radio en muziek gaat, om de stem, om de hoorbare beleving, kan u niet enkel zijn zieleroerselen lezen, maar ook beluisteren. A rato van ...
Deel of print dit artikel
TVV Sound
Amptec
Spotlight
Amptec
Amptec

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *