RadioVisie

  • .
    .

Jaren verborgen door de VRT, nu in een boek: de zuiveringsarchieven van propagandazender Radio Brussel

De Waalse krant La Libre Belgique bracht maandag een bijzonder boeiend interview met journaliste en historica Céline Rase, naar aanleiding van haar boek « Interférences, Radios, collaborations et répressions en Belgique (1939-1949) ».

Het boek behandelt uitgebreid (493 pagina’s) de periode van Radio Brussel/Radio Bruxelles, het radiostation van de Duitse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, plus wat eraan voorafging en vooral wat er na de oorlog gebeurde, in het kader van de repressie. Rase werkte sinds 2015 aan haar doctoraatstudie over dit onderwerp.

Opmerkelijk is dat de archieven waarop ze zich voor een belangrijk deel baseerde zich niet in het Rijksarchief bevinden, waar ambtenarenarchieven normaal thuishoren, maar nog steeds door de VRT zelf worden bewaard, blijkbaar met zeer grote angstvalligheid en discretie. “Ze worden gescheiden gehouden, net als de archieven van gerechtelijke repressie in het algemeen, wat wijst op een merkwaardig wantrouwen jegens historici of het grote publiek.”

Rase moest zelfs de Privacycommissie inschakelen om de VRT te overtuigen van de waarde en de ethiek van haar onderzoek. “De argumenten die de VRT aanvoert om de toegang te beperken, om redenen van openbare orde en privacy, zijn vandaag nog nauwelijks legitiem. Hoe dan ook, ik zat in de zomer bij de VRT en de archiefbeheerder had verlof. Iemand die niet wist dat het verboden was, opende deze archieven voor mij, wat mijn nieuwsgierigheid wekte. Ik verslond ze gedurende 15 dagen, voordat ik de deur weer dicht zag gaan.”

Het meest gevoelige deel van het boek is wat er na de oorlog gebeurde met de zowat 600 medewerkers van Radio Brussel (presentatoren, tekstschrijvers, maar ook acteurs, zangers, musici, typisten, secretarissen en andere functionarissen). Om hun baan te behouden, zodra de NIR/INR weer opstartte na de oorlog, moesten ze voor een soort ‘zuiveringscommissie’ verschijnen. Het boek lijst nauwkeurig op wie welke sanctie kreeg voor welke fout.

Volgens Rase blijft het ook in het geval van Radio Brussel sowieso moeilijk om de verrader en de patriot duidelijk te onderscheiden. Analytische studies over de collaboratie blijven een grijze zone. “Tussen de taaiste collaborateurs die de wapens opnamen en de nazi-ideologie omarmden, en de trouwste verzetsstrijders die vier jaar lang tegen het nazisme vochten, strekt zich een groot ‘niemandsland’ uit. De mensen zochten naar manieren en houdingen om voort te kunnen leven onder de bezetter. “Wat moest ik doen?” is een van de meest gestelde vragen in de zuiveringsarchieven.”

Impact wordt overschat

Een ander interessant aspect is dat de Belgische staat voor de oorlog nauwelijks investeerde in radio, in fel contrast met Duitsland waar radio al heel vroeg een van de belangrijkste instrumenten werd van de zeer gewiekste nazi-propagandamachine.

Volgens de auteur werd Radio Brussel daarom zeker in de eerste oorlogsjaren vrij goed ontvangen door de Belgische bevolking. “Ze luisterden om wat te ontspannen en voor nuttige informatie over de voedselbevoorrading, maar ze hechtten geen enkel geloof aan de Duitse nieuwsberichten. De propaganda was grotesk en werd onmiddellijk tegengesproken door de dagelijkse bezettingsrealiteit. Pas na 1942, toen zowel de bezetting als de toespraken op de radio verhardden, keerden de Belgen zich af van deze post. Dat liet zich nog het best merken in de forse terugval in het aantal brieven en verzoeken van luisteraars. Maar ze bleven wel luisteren, voor zover ze nog een werkende ontvanger hadden.”

“Ik denk dat de (Duitse) autoriteiten aan het einde van de oorlog de kracht en de invloed van de radiozender zwaar overschatten. Net zoals er achteraf ook een mythe werd gemaakt van de impact van Radio London, de tegenhanger van Radio Brussel. Dit is trouwens een van de redenen waarom de zuivering bij het NIR/INR zwaar was.”

Céline Rase (foto Facebook)

Mei 1940. België zit onder de Duitse knoet. Meegesleurd in een oorlog die niet de zijne is, hult het land zich in stilte. Het Belgisch Nationaal Instituut voor de Radio-Omroep kiest voor de vlucht, de bezetter vestigt zich in het verlaten gebouw aan het Flageyplein. Geholpen door Belgisch collaborerend personeel zet de bezetter een uitzendprogramma op poten, dat met Duitse mobiele zendapparatuur de ether wordt ingestuurd. Radio Brussel is geboren.

Vier jaar lang zal de zender het Duitse belang dienen door het uitzenden van muziek, theatervoorstellingen, sketches, spelletjes en sportreportages. In de loop van 1942 werd de zender hervormd. De programmatie getuigde voortaan van een bijzondere zorg voor afwisseling en regelmaat. Zo hoopte men het vertrouwen van de luisteraars te winnen. Dat dat nodig was, mag duidelijk zijn. Onder het voorwendsel van ontspanning en door gebruik te maken van Belgische radiostemmen, was Radio Brussel in werkelijkheid gericht op de verspreiding van pure Duitse propaganda. Elke militaire waarheid werd uit de systematisch gecensureerde nieuwsbulletins geweerd. De zogenaamde ‘echo’s van het slagveld’ verkondigden onophoudelijk de nakende Duitse overwinning.


Je zou ook interesse kunnen hebben in...

De dag dat België de radio uitvond

Radio in de tuinen van Laken Op 28 maart 1914 begon de geschiedenis van de Lees verder

De dag dat België de radio uitvond (II)

Intussen was het 1940 geworden. Op 10 mei vielen de Duitsers België binnen en werd Lees verder

Het Samoyede-project: Belgische verzetsradio

Aan het einde 1999, tegelijk ook het einde van de vorige eeuw, werd aan de Lees verder

Blad 233: Radio 45, Zender Brussel en Kürt (video)

Voor het radiovirus bestaat (nog) geen antibiotica (en da's maar goed ook) In 1940 werd Lees verder

De soldaten van de nationale omroep (audio)

In een ander stukje leest u vandaag over de theater revival van het ’Solatenhalfuurtje’. Het Lees verder

Joris Hessels presenteert ‘Radio 2 Nieuwjaarsbrief’ (video)

Wie is belangrijk in het leven van Mathieu Terryn? Voor wie heeft Kamal Kharmach een Lees verder

Kijk uit voor namaak!

RadioVisie wil graag een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele gebeurtenissen. Omdat we Lees verder

Blad 980: Spotify, Cleanvoice, MNM

• Spotify brengt Netflix-hub uit • Cleanvoice helpt uw podcasts opschonen • MNM plantte een Lees verder

Inschrijven
Abonneren op
guest
0 Reacties
Inline feedback
Bekijk alle reacties
Don`t copy text!
0
Deel hier gerust uw gedachtenx
()
x