Een omroep monument: Dr. E.D. Spelberg Mede-oprichter van omroepvereniging VPRO

Leestijd: 3 minuten

Er was een tijd dat in de Tweede en Eerste Kamer van het Nederlands Parlement voornamelijk zwart geklede en vaak conservatieve leden zaten en waarbij de man/vrouw verhouding nog een niet bespreekbaar punt was. Soms waren er kamerleden die met een dubbele pet in de volksvertegenwoordiging zaten, ook vanuit de omroepwereld.

Dit laatste is trouwens niét van toepassing op de persoon in dit artikel. Dat gaat over een omroepmedewerker die op een andere manier grote bekendheid kreeg. Op 6 juni 1968 overleed de 70-jarige dr. E.D. Spelberg in het rusthuis van de Nederlandse Protestanten Stichting ‘Braamhage’, in Soest. Hij was al enige tijd ziek en opgenomen om de laatste periode van zijn leven te worden ondersteund. Voordien, na zijn pensionering, woonde Evert Dirk Spelberg in het Gelderse Epe.


Lees verder onder de advertentie


Mede-oprichter van de VPRO

Spelberg, studeerde in eerste instantie aan de landbouw-hogeschool in Wageningen. Hij stopte er op een bepaald, beïnvloed door personen in de vrijzinnige christelijke jeugdbeweging. Hij schakelde over op de studie Theologie aan de universiteiten van Utrecht en Leiden. Na zijn afstuderen werd hij eerst dominee in Egmond aan den Hoef en later in  Nijmegen.

Hij was ondertussen een van de oprichters van de toen nieuwe omroep VPRO, hij werd er tot predikant-secretaris benoemd. De Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep had ook een eigen weekblad, ‘Vrije Geluiden’, waarvan Spelberg de hoofdredacteur werd. Dit betekende tevens dat er wekelijks een stichtelijke rubriek voor de leden van de omroep van zijn pen in het blad verscheen.

Van zijn in Utrecht behaalde titel van drs. had hij geen volle tevredenheid en daarom besloot hij een proefschrift te schrijven, waarop hij uiteindelijk in 1945 zou promoveren aan de Rijksuniversiteit te Groningen. Het werk kreeg de titel ‘Een radiogemeente’ mee. Spelberg kwam in 1936 in vaste dienst van de VPRO, als predikant-secretaris, in feite directeur. Hij verzorgde vele uitzendingen, zoals morgen- en avondwijdingen en religieuze voordrachten. Zijn bekendste programma was de serie: ‘Gesprekken met luisteraars’.

Kindercrèche in VPRO-gebouw

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de meeste omroepbestuurders zeer meegaand met de bezetter. Zo niet Spelberg en zijn vrouw Laurina Stokmans, die in de begintijd ook een vaste medewerker van de VPRO was. Nadat in 1941 de omroepverenigingen waren opgeheven en de Nederlandsche Omroep de uitzendingen overnam, werd in het VPRO-gebouw een crèche voor kinderen van NSB-omroepmedewerkers begonnen. Het pand was gevestigd aan de statige Gravelandseweg, het was de eerste villa die de VPRO aankocht.

De Spelbergs mochten boven de oude studio blijven wonen en dachten: ‘hier zal men wel geen onderduikers zoeken’. Dus namen ze een Joods jongetje in huis. Van 1945 tot 1947 was dr. Spelberg programmadirecteur van ‘Radio Nederland in de Overgangstijd’, waarna zijn herbenoeming volgde tot predikant-directeur van de VPRO-radio. In 1962 werd hij opgevolgd door ds. I. J. van Houte.



Hans Knot

* Boven: de foto van de vlag drukte de leiding van de VPRO in 1941 af in ‘Vrije Geluiden’ ten teken van de onafhankelijkheid die de VPRO in oorlogstijd voorstond.

Deze programmering van de VPRO is afkomstig uit een ingebonden jaargang 1941 van ‘Vrije Geluiden’ in het bezit van het archief van Freewave Nostalgie.

° Spelberg, Everhard Dirk (1898-1968)
° Video-documentaire ‘Spelberg is de VPRO, de VPRO is Spelberg’

Je zou ook interesse kunnen hebben in...

2009: RVi stopt uitzending via kortegolf (audio) Alweer een stukje radiogeschiedenis dat d... De respectievelijke Belgische publieke omroepen zijn in een eng besparingsstraatje gesukkeld. Eerder kon je al lezen dat de RTBF haar satelliettelevisie gaat opdoeken, nu is de VRT...
Het radiodagboek van 19 oktober – 291 (video) Ook dit had vandaag in jouw geschieden... De historie conserveren is de bedoeling van dit dagelijkse rubriekje waarin je alle opvallende gebeurtenissen uit de wereld van de vrije, de publieke, de commerciële en de zeezende...
2008: Digitale frequenties via vergelijkende toets Acht pakketten voor DVB-T en drie voor ... Gisteren besliste de Vlaamse Regering welke pakketten van digitale frequenties ter beschikking zullen worden gesteld voor het uitwerken van een digitaal radio- en televisieaanbod v...
Het radiodagboek van 18 oktober – 290 (video) Ook dit had vandaag in jouw geschieden... De historie conserveren is de bedoeling van dit dagelijkse rubriekje waarin je alle opvallende gebeurtenissen uit de wereld van de vrije, de publieke, de commerciële en de zeezende...
2009: Radio Scorpio wordt vandaag 30 (video) Vaak dood verklaard, toch nog altijd springle... Radio Scorpio viert vandaag zijn dertigste verjaardag. 'Een prima gelegenheid om het luisterbereik te vergroten', oordeelde men en dus is 's lands oudste 'vrije zender' nu ook via ...
Het radiodagboek van 17 oktober – 289 (video) Ook dit had vandaag in jouw geschieden... De historie conserveren is de bedoeling van dit dagelijkse rubriekje waarin je alle opvallende gebeurtenissen uit de wereld van de vrije, de publieke, de commerciële en de zeezende...
Deel of print dit artikel
TVV Sound
TVV Sound
Spotlight

Reageer op dit artikel

avatar
  Inschrijven  
Abonneren op
Meer in Retro
Zaterdag is Joeydag is stripdag
2011: Vragen over Duinkerke-spots op VRT radio
De archieven van 25 november (329)
2000: Contact wil Donna of Stubru overnemen
De archieven van 24 november (328)
2000: En toen waren er nog… 64 FM-frequenties
Sluiten