fbpx

RadioVisie

  • .
    Broadcast Partners
    .

Slot: Eén eeuw radio, 100 jaar geschiedenis (video)

In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw bestaat neemt Hans Knot je mee in een meerdelige reeks die enkele bijzondere facetten van die unieke geschiedenis opnieuw belicht. In dit éénentwintigste en laatste deel gaan we verder met avonturen van de allereerste… Amerikaanse zeezender, in de lucht vanaf het gigantische passagiersschip ISS ‘Leviathan’.

Van passagiersschip al over troepentransport tot zeezender

Nadat Duitsland een oorlog was begonnen tegen enkele landen duurde het niet lang alvorens Engeland aan Duitsland de oorlog verklaarde. Eén van de gevolgen was de opeising van heel wat schepen. De ‘SS Vaterland’ lag op het moment dat de oorlog uitbrak, in het Amerikaanse Hoboken, klaar voor een vierde Atlantische trip. Op 31 juli ontving de kapitein instructies om niet uit New York te vertrekken. Waarna het schip drie jaar lang stil in de haven lag. De bemanning werd teruggeroepen naar Duitsland, maar meer dan de helft besloot om aan boord te blijven.

Het schip bleef dus in New York voor anker liggen, waar er gedurende de eerste oorlogsjaren toch regelmatig feesten en banketten werden gehouden, georganiseerd door de Duits-Amerikaanse gemeenschap. De winst werd ter beschikking gesteld van de Duitse vluchtelingenorganisatie. Amerika bleef aanvankelijk neutraal in de oorlog, maar op een bepaald moment ontstond er een anti-Duitse houding en de ‘SS Vaterland’ werd door de autoriteiten tot verboden gebied verklaard. 

Pogingen van eigenaar Ballin om het schip dan maar onder een neutrale vlag te laten varen, mislukten en dus bleef het schip waar het was. Enkel de Amerikaanse autoriteiten konden nog beslissen wat er met de ‘SS Vaterland’ moest gebeuren.

Een nieuwe bestemming 

Op 6 april 1917 werd door het Congres de zogenaamde Oorlogsresolutie aangenomen, waardoor Amerika ook bij de Grote Oorlog werd betrokken. Vele schepen, waaronder de ‘SS Vaterland’, werden vervolgens opgeëist. De nog aanwezige bemanning werd naar Ellis Island gebracht, waar ze het Amerikaanse staatsburgerschap kregen aangeboden. Vervolgens werd het schip onder de nieuwe naam ‘ISS Leviathan’, gebruikt voor troepentransport van en naar Europa.

Het schip was het grootste vaartuig waarover de Amerikaanse Marine beschikte. De nieuwe naam verwees naar het legendarische zeemonster, de Leviathan. Het schip had een tonnage van 54.282 ton en had een topsnelheid van 23,5 knopen. Het was 289,6 meter lang en 30,6 meter op zijn breedst. Na het vele troepentransport tussen Europa en de VS, werd het schip weer ter beschikking gesteld aan de Raad voor de Scheepvaart. Toch bleef het nog een paar jaar aan de kade in Hoboken liggen. 

Tijdens de negentien transatlantische reizen werden meer dan 100.000 personen getransporteerd. Tijdens één van die overtochten waren er 14.416 personen aan boord. Op dat moment een record in de scheepvaartwereld. Eigenaar Albert Ballin was zeer teleurgesteld door de beslissing van de Amerikanen. Hij werd zwaar depressief en nam op 9 november 1918 een overdosis aan slaappillen. De volgende dag stierf hij.

Helemaal in het nieuw

In 1921 werd de ‘ISS Leviathan’ naar Newark News gevaren. De twee daarop volgende jaren werd het schip totaal gemoderniseerd. Zo konden de machines nu in plaats van op kolen op olie worden gestookt. De totale bedrading werd vervangen. Op zee dient dit veel vaker te gebeuren dan aan land. Alle hutten werden voorzien van een compleet nieuw interieur. De hele ombouw nam veel meer tijd in beslag dan gepland omdat de Duitse rederij, waar het schip in 1913 was gebouwd (foto), weigerde de bouwtekeningen ter beschikking te stellen. 

Alles diende opnieuw te worden berekend en getekend. Het schip werd daarna ingezet door de United States Lines op de Trans Atlantische route, tot 1934. Daarna werd de Leviathan als onrendabel beschouwd om vier jaar later gesloopt te worden. Waarmee er een einde kwam – aan wat Radio News in 1924 omschreef – als het allereerste Amerikaanse radiostation dat vanaf een schip actief was.

Terugkomend op de experimentele status van de uitzendingen kan tot slot nog worden gemeld dat in 1924 een ambtenaar van de Raad voor de Scheepvaart vaststelde dat, hoewel het station WSN nooit een officiële status had, men er toch in geslaagd was om aan te tonen dat uitzending van concerten vanaf een schip mogelijk was. Ook gaf hij aan dat de programma’s door duizenden personen waren ontvangen en zeer gewaardeerd werden. Het artikel uit Radio News in 1924 had het ook nog over het feit dat er nauwelijks interferentie-problemen waren geweest. 

Storing is van alle tijden

Iets was toen ook al een belangrijk probleem was. Een aantal radiostations waren al in New York actief. En er was veel communicatie in de scheepvaartband. Ook op het vasteland gebeurde van alles en was er al menig communicatieverkeer via de ether. Al deze ‘stations’ hadden gedurende uitzendingen vanaf de ‘Leviathan’, verder kunnen functioneren zonder problemen. 

Een hele geruststelling voor de autoriteiten die daarop besloten dat in de toekomst dergelijke stations zonder meer een definitieve frequentie zou kunnen krijgen. Wel wilde men eerst nog internationaal overleggen om interferentie te vermijden met frequenties die ook door andere landen in gebruik zouden kunnen zijn. Pas als dat rond was zou de kapitein van de ‘ISS Leviathan’, of een ander radiostation vanaf een passagiersschip, een definitieve licentie krijgen.

Het is overigens nooit duidelijk geworden of WSN ooit zo’n officiële toelating heeft ontvangen. Wel werd vanaf 1924 nog jaren uitgezonden. In een editie uit 1931 van het Amerikaanse maandblad ‘What’s on the Air’, publiceerde de International Short Wave Club een lange lijst van stations, die ‘stemgeluid’ en dus geen codes uitzonden, en in Amerika te ontvangen waren geweest. Naast Radio Kootwijk wordt in de lijst, waarin de zeldzame ontvangsten nauwkeurig werden bijgehouden, ook tweemaal de ISS ‘Leviathan’ bij name genoemd. 

Uit de loggings kan worden besloten dat de programma’s werden verzorgd onder de call letters WSBN en dat de ontvangst op onregelmatige tijden plaats vond op de 65.1 meter en de 35.5 meter. De uitzendingen werden ontvangen tijdens de Amerikaanse avonduren.


Spotlight
TVV Sound
TVV Sound
Broadcast Partners
TVV Sound
TVV Sound
TVV Sound
Je zou ook interesse kunnen hebben in...
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw
In het jaar dat in Nederland gevierd wordt dat het medium radio er een eeuw

Reageer op dit artikel

avatar
  Inschrijven  
Abonneren op
Meer in Retro
Het is vandaag 13 november… 1976 (audio)

Het is vandaag 12 november… 1998 (audio)

Het is vandaag 10 november… 1978 (audio)

Retro-interview met Sven Ornelis (audio)

Eén eeuw radio, 100 jaar geschiedenis – 20

Retro-interview met Ingrid Lieten (audio)

Sluiten