fbpx

RadioVisie

  • .
    Broadcast Partners
    .

Dick is (nog steeds) radio actief – 23 (video)

Radio Nederland Wereldomroep

Voor de Tweede Wereldoorlog waren er al kortegolf-uitzendingen vanuit Nederland bestemd voor Nederlands Indië. Het Philips Natuurkundig Laboratorium te Eindhoven behaalde in 1927 met de experimentele kortegolfzender PCJJ een groot succes. De eerste op Nederlands Indië gerichte uitzendingen werden door een zekere ir. De Groot in Bandung opgevangen. 

De Groot was aan het experimenteren met de ontvangst van radiogolven in de langegolf-band en had daarvoor een antenne van 1800 meter gespannen over een plaatselijke bergkloof.  Koningin Wilhelmina sprak op 1 juni 1927 rechtstreeks via de kortegolfzender tot landgenoten in Oost- en West-Indië. Ook werd er begonnen met het uitzenden van entertainment. 

De start van Happy Station

Hiervoor kwam Eddy Startz in dienst van Philips. Hij startte met het programma ‘Happy Station’. Het zou onder zijn leiding uitgroeien tot de meest populaire radio-uitzending aller tijden. Op 16 november 2018 werd het 90-jarig bestaan gevierd. Deze successen waren voor Philips de aanleiding om een Wereldomroep te stichten. Dit leidde dan weer tot de oprichting van de PHOHI (Philips Omroep Holland Indie). Omstreeks 1929 werd de Philips callsign gewijzigd in PCJ.

Het Natuurkundig Laboratorium ging verder met de ontwikkeling van een nieuwe zender. De eerste trap kwam voort uit een experimentele omroepzender welke tot oktober 1931 in Amsterdam was opgesteld. Vanaf september 1934 werden al geregeld experimentele uitzendingen verricht. Einde 1936 werd het vermogen verhoogd door het bijschakelen van een trap met twee watergekoelde zendlampen van het type TA 20/250. 

Dit leverde bij een frequentie van 15,22 MHz een vermogen van 60 kW en was daarmee, de sterkste kortegolfzender in Europa. In 1937 werd deze zender overgebracht van Eindhoven naar het terrein van de Phohi-zender in Huizen.

Na Wereldoorlog II

Hoewel enige malen gesaboteerd, overleefde de PCJ-zender de oorlog. Nadien bleef hij in gebruik voor de wereldomroep tot 1957. Toen werd het kortegolf zendstation in IJsselstein in gebruik genomen. In het gebouw van het voormalige zendcomplex Radio Kootwijk stond de PCJ-zender lange tijd ‘geparkeerd’. 

In 1998 verkocht de PTT (KPN) het Kootwijk-complex aan de Staat der Nederlanden. De aanwezige apparatuur moest een andere bestemming vinden. De PCJ-zender ging in januari 2001 naar de Stichting Philips Historische Producten te Eindhoven. Delen zijn te bekijken in hun museum.

Op 15 april 1947 werd Radio Nederland Wereldomroep opgericht. Het was een verandering van de Stichting Radio Nederland in ‘den Overgangstijd’ naar De Nederlandse Radio Unie. Er waren niet alleen programma’s in het Nederlands maar ook in zestien andere talen.

Daarnaast werden er kant-en-klare programma’s gemaakt voor radiostations in meer dan honderd landen. De uitzendingen gebeurden eerst via het kortegolf zenderpark in IJsselstein. Maar ook via eigen zenders op Madagascar en Bonaire. De Wereldomroep was dus… wereldwijd te ontvangen. 

De moord op Kennedy 

Mijn interesse in kortegolf ontvangst werd versterkt door de moord op president Kennedy. Die vrijdagavond in november 1963 luisterde ik verbijsterd naar alle kortegolf stations van over de hele wereld; ook uit Amerika. Daarbij hoorde ik the Voice of America, Radio Free Europe en anderen. Vanaf die avond besefte ik pas echt goed de reikwijdte van kortegolf-zenders. 

Vanaf 1974 ging ik vaak naar Polen; achter het zogeheten IJzeren Gordijn. Omdat men daar met Russische censuur te maken had was ik volkomen aangewezen op mijn wereldontvanger en de Wereldomroep. Prima ontvangst in de diverse banden met nieuws uit Nederland, aangevuld met het weerbericht voor Europa (door Pelleboer), ANWB oproepberichten en ander nieuws. 

Deze blokken van vijftig minuten begonnen altijd met ‘Merck Toch Hoe Sterck’ (om af te stemmen) en werden altijd besloten met het Wilhelmus. Waar ik ook kwam in het voormalige Oostblok; de Wereldomroep bleef mijn beste vriend. Ook later; met de noodtoestand in 1981 in Polen. Daarnaast luisterde ik via de kortegolf naar de Duitstalige uitzendingen van Radio Luxembourg. 

Meer Nederlands

In 1983/1984 werd het kortegolf-zendstation in Flevoland (Zeewolde) gebouwd. Het werd in 1985 officieel in gebruik genomen door Z.K.H. Claus von Amsberg, de echtgenoot van de toenmalige koningin Beatrix. Ook hier werden Telefunken-zenders ingezet, net als bij het in 1980 in Zeewolde gebouwde middengolf-station. Inmiddels was besloten om minimaal twaalf uur per dag in het Nederlands uit te zenden.

De eigen programma’s zoals ‘Nieuwslijn’ werden aangevuld met Radio 2 (Gouden Uren) en ondermeer met Radio 1 (Langs de lijn /Radio Tour de France). Vooral in de zomervakanties waren er meer dan een miljoen Nederlandse luisteraars in het buitenland. Vanwege de marktwerking besloot de Wereldomroep in 2007 afscheid te nemen van het zendstation in Zeewolde en ging men (korte golf) tijd huren in Duitsland; in Nauen en Wertachtal.

Ook toen bleef de ontvangst prima. Tevens ging men in DRM (Digital Radio Mondiale) uitzenden. De ontvangst was uitstekend (praktisch in FM-kwaliteit), maar toch is dit een stille dood gestorven. Vanaf 1990 ging de Wereldomroep ook de SES Astra-satellieten gebruiken, vanaf 2000 eveneens het internet. 

Onbegrijpelijke beslissingen

Omdat de politiek later van mening was dat iedereen op deze aardbol een ongestoorde en ongecensureerde radio-ontvangst via internet zou hebben werd in 2012 besloten niet alleen de Wereldomroep zelf grotendeels op te heffen maar ook om de nog in gebruik zijnde zenders te ontmantelen. Op 11 mei 2012 gingen de laatste Nederlandstalige programma’s de lucht in. Op 29 juni 2012 gevolgd door de laatste Engelstalige en Spaanstalige uitzendingen. 

Ik vind het tot op de dag van vandaag een schande dat men zo’n belangrijk radiostation als de Wereldomroep de nek heeft omgedraaid. Ook vanwege bezuinigingen heeft men de tv-tak BVN (Beste van Nederland) van de Astra1 satelliet afgehaald. En laat dat nu net de satelliet zijn waar het meest in Europa (ook in hotelkamers) naar gekeken wordt. 

De politieke besluiten inzake de media zijn voor mij meestal totaal ondoorgrondelijk! De kracht van kortegolf-uitzendingen werd nog maar eens bewezen op zaterdag 6 oktober 2018 toen Radio Emmeloord zes uur lang via het kortegolf-station in Nauen uitzond; op 6095 kHz. Tussen de honderden reacties zaten ontvangstrapporten uit Stockholm, Berlijn, Warschau, Moskou, Parijs, Madrid, Londen… 


TVV Sound
TVV Sound
TVV Sound
TVV Sound
Broadcast Partners
TVV Sound
Spotlight
TVV Sound
Je zou ook interesse kunnen hebben in...
Dit is voorlopig de laatste column van Dick Offringa. Na één jaar - 52 weken
Laatste dag Veronica museum Zaterdagmorgen 31 augustus om elf uur kon ik op een nabijgelegen
Mythes? Komende zaterdag is het Veronica Museum in Nijkerk voor het laatst geopend. Er schijnt
Studio software Het is deze maand drie jaar geleden dat Radio Emmeloord via internet met
14 augustus 1967 Rond Pasen 1964 las ik in diverse bladen dat er een nieuwe
Dit was Veronica Afgelopen week heb ik weer eens ‘Dit was Veronica’ van Auke Kok
We doen het ook elders (met plezier) Midden vorig jaar wees iemand mij op een
 Hilversum Drie Toen Hilversum 3 in oktober 1965 tussen 09:00 en 18:00 uur ging uitzenden

Reageer op dit artikel

avatar
  Inschrijven  
Abonneren op
Meer in Column
Plaatje maar weer – 48 (video)

Kicken op radio en zo (36)

Kolder en Klodder – 63 (video)

Peter van Dam’s ‘Radio voor Dombo’s’ – 1 (video)

JLB gaat een laatste keer naar zee (37)

Nostalgische column Hans Knot (58)

Sluiten